کوله پشتی می تواند عامل آسیب ستون فقرات و همچنین کمردرد در کودکان باشد

تحقیقات نشان داده بیش از ۵۰درصد کودکان کوله‌پشتی‌های بسیار سنگین با خود به مدرسه می‌برند و ۵۵ درصد دانش‌آموزان بیشتر از حد مجاز یعنی ۱۰تا ۱۵درصد وزن بدن حمل می‌کنند.

بسیاری از افراد دچار کمردرد هستند و این درد یکی از شایع‌ترین علل مراجعه به پزشک است. کودکان نیز خیلی زودتر از آنچه تصور می‌شود کمردرد را تجربه می‌کنند و استفاده از کوله‌پشتی‌های سنگین یکی از علل اصلی ابتلا به این درد است. علاوه بر این ، حمل نامناسب این کوله‌پشتی‌ها هم کودک را در معرض مشکلات متعدد قرار می‌دهد.

 مراقبان بهداشتی مدارس هم گزارش‌های زیادی در مورد درد یا آسیب در کودکان به علت حمل کوله‌پشتی‌های سنگین ارائه می‌دهند. این درحالی است که تحقیقات نشان داده، ۶۰درصد دانش آموزان زمانی که به سن ۱۸سالگی می‌رسند درد ناحیه پشت را تجربه می‌کنند و نتیجه چند تحقیق نشان می دهد که  ۶۵ درصد مراجعه غیر شکستگی  نوجوانان به پزشک ارتوپد به علت آسیب‌های ناشی از حمل کوله پشتی سنگین است.

معمولا کمردرد ناشی از حمل بار مکرر و وضعیت حرکتی نامناسب ، ضعیف‌تر شدن کودکان در زمان اخیر و بی‌تحرکی آنها منجر به ناتوانی برداشتن بار کوله‌پشتی می‌شود. اگر گاهی کودک از مشکلات مختلف شامل درد کمر ، گردن و شانه‌ها، سوزش کتف و دست،‌خمیدگی کمر ، مشکل در برداشتن و درآوردن کوله‌پشتی ، قرمزی یا درد شانه‌ها شکایت کند ، حرف او را جدی بگیرید.

اگر کیف بسیار سنگین باشد یا به طور غلط حمل شود به آسیب کمر یا درد شدید در ناحیه پشت می‌انجامد و ممکن است به عضلات و مفاصل نیز آسیب وارد شود و بدن کودک هم می‌تواند دچار خستگی جدی شود.

 این تغییرات در وضعیت ایستادن بدن به تراز نامناسب در ستون فقرات می‌انجامد و در نتیجه، عملکرد دیسک‌ها را که همچون یک ضربه گیر عمل می‌کند مختل می‌کند.

به گفته کارشناسان، ساختار قامتی نامناسب باعث دردهای استخوانی در مقاطع بعدی زندگی می شود، ضمن اینکه عدم فعالیت بدنی موجب شده که دختران بیش از پسران مشکل ساختار قامتی داشته باشند.

شانه نامتقارن به علت حمل کوله پشتی های یکطرفه در دختران دانش آموز و پشت گود به دلیل حمل کوله های دوطرفه بیش از حد سنگین در پسران دانش آموز، شایع ترین ناهنجاری شناسایی شده است.

در عین حال، کارشناسان، مشکلات ساختار قامتی را اکتسابی و تا حدی قابل رفع می دانند. مهمترین عامل پیشگیری، ورزش کردن است و نوجوانان، بویژه در سنین بلوغ باید با انجام تمرین های ورزشی و اصلاح عادات نشستن و راه رفتن خود مانع از به وجود آمدن این ناهنجاری ها شوند.
علل اصلی مربوط به آسیب عبارتند از:
- عدم تعادل عضلانی: به معنی ضعف زیاد ناحیه شکمی، شانه‌ها و قسمت‌های پایینی تنه.
- وضعیت خمیده: در حالت ایستادن و نشستن
- تغییرات وضعیت بدن و صورت
- قوسی شدن کمر، و پیدا کردن انحناء به یک سمت
این فاکتورها ممکن است باعث وارد آمدن فشار بر ستون فقرات شود که به نوبه خود بر مهره‌ها اثر منفی می‌گذارد. زمانی که کوله پشتی سنگین باشد یا به طور مناسب بر پشت قرار گیرد، عضلات سخت‌تر کار می‌کنند که منجر به فشار و خستگی می‌شود که نهایتا کمر، گردن و شانه‌ها را نسبت به صدمات حساس‌تر می‌کند.
توصیه‌های مفید:
- دقت کنید وزن کوله‌پشتی از ۱۵ درصد وزن کودک بیشتر نشود.
۲- هر دو بند کوله پشتی را بر شانه‌های او بیندازید. این کار به توزیع مناسب وزن بر پشت کمک می‌کند و در صورتی که کمربند هم دارد از آن برای کاهش وزن بار بر شانه‌ها و گردن استفاده کنید.
۳- مطمئن شوید کوله‌پشتی درست در وسط کمر قرار گرفته و پایین‌تر از دور کمر کودک قرار نگیرد. بندهای کوله پشتی باید حالتی آزاد داشته باشند تا حرکت آزادانه دست‌ها را بدون خم شدن ستون فقرات ممکن سازند.
۴- برای قرار دادن کتاب‌ها و سایر وسایل در کوله‌پشتی و نیز در حمل آن به کودک کمک کنید. در صورت لزوم از کودک بخواهید یکی دو کتاب را در دست خود نگه دارد.
۵- به حرف کودک توجه کنید. اگر پیوسته از درد و ناراحتی شکایت دارد او را ملامت نکنید. در این شرایط او را برای معاینه وضعیت کمر نزد متخصص ببرید.
۶- تعذیه مناسب و ورزش منظم در جلوگیری از صدمات جسمی در طول زندگی نقش مهمی دارند. به این دو فاکتور مهم سلامت کودکان توجه داشته باشید.

هر چه کودکان قوی‌تر شده عضلاتشان بیشتر در حالت تعادل شکل گیرند، توانایی‌شان برای تحمل این وزن‌ها و سایر استرس‌ها در آینده افزایش خواهد یافت. این کار نیازمند کمی آگاهی و مراقبت از سوی والدین است.
در انتها یادآور می شویم کوله‌پشتی اگر بیش از حد سنگین باشد یا حمایت کافی نداشته باشد، می‌تواند باعث کمردرد شود.
این نکات را در مورد کوله‌پشتی در نظر داشته باشید:

کوله‌‌پشتی باید همیشه در وسط پشت قرار گیرد.
سعی نکنید که کوله‌پشتی را بیش از حد پر و سنگین کنید.
سنگین‌ترین چیزها را نزدیک به پشت قرار دهید. هنگام بلندکردن کوله‌پشتی، زانوهای‌تان را خم کنید و با پاهای‌تان بلند شوید.

بستن کوله پشتی های سفری:
تا حد ممکن اشیاء را در داخل کوله قرار دهید و از آویزان کردن وسایل در خارج از کوله اجتناب شود.فراموش نکنید هرچه مرکز ثقل کوله به مرکز ثقل حمل‌کننده نزدیک‌تر باشد، حمل کوله راحت‏تر خواهد بود. این قانون نه تنها در فرم کوله و نوع حمل آن بلکه به چیدن و بستنش هم بستگی دارد.

هرچه وسایل سنگین به شانه‏ها و ستون فقرات نزدیک‌تر حمل کوله‌پشی راحت‌تر است. پس کیسه‌خواب و لباس‌های اضافی را در ته کوله و اشیاء سنگین را نزدیک به ستون فقرات جا دهید و بارانی، آفتابگیر و آذوقه را هم دم دست یا درست زیر سر کوله بگذارید.
پارچه‏های ضدآب کوله‌پشتی را کاملاً ضدآب نمی‏کند، چون رطوبت از درزها وارد کوله می‏شود، اگر جای مرطوب یا در معرض بارش هستید با یک روکش بارانی کوله‌ و محتویاتش را از خیس شدن محافظت کنید.بعد از هر سفر، کوله‌تان را با پارچه مرطوب تمیز کنید. بد نیست به زیپ‌هایش اسپری سیلیکونبزنید تا راحت باز و بسته شوند. مدتی هم که از آن استفاده نمی‌کنید، در جایی دور از نور مستقیم خورشید باشد و هوا در آن جریان دارد نگهش دارید.

شرایط کیف های مناسب برای دانش آموزان

نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که ۸۳ درصد شکایت دانش آموزان از دردهای پشت، شانه و دست می‌تواند به نوعی مربوط به حمل کیف باشد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از ایسنا ، نتایج پژوهش محققان کشورمان درباره ارتباط وزن کیف مدرسه و محتویات آن با وزن بدن دانش آموزان انجام شده، حاکی است ۱۸ و ۲ دهم درصد دانش‌آموزان در موقع حمل کیف احساس ناراحتی می‌کنند و در حالی که وزن کیف این دانش آموزان باید کمتر از ۱۰ درصد وزن بدنشان باشد، ۱۲ درصد آنها کیفی با بیش از ۱۰ درصد وزن بدن خود را حمل می کنند.

یافته‌های این پژوهش همچنین حاکی است: دختران دانش آموز بیش از پسران در موقع حمل کیف ناراحتی داشته‌اند و به طور کلی میانگین وزن کیفی که دختران همراه با تغذیه به مدرسه می‌آورند ۳۲۳ گرم بیشتر از میانگین وزن کیفی است که پسران به مدرسه می‌آورند.

همچنین میانگین وزن کیفی که دانش آموزان به مدرسه می‌آورند (بدون تغذیه) در دختران و پسران به صورت معنی‌داری متفاوت است و دختران بار بیشتری به مدرسه می‌آورند همین طور میانگین وزن کیفی که بایستی طبق برنامه درسی به مدرسه بیاورند(بدون تغذیه) نیز به نحو معنی‌داری در دختران دانش آموز بیشتر از پسران است.

براساس نتایج این پژوهش که توسط محققان دانشگاه علوم پزشکی همدان در سطح مدارس ابتدایی این شهر انجام شده همچنین نشان داد که وزن کیفی که دانش آموزان مدارس ابتدایی به مدرسه می‌آورند (بدون تغذیه)، نسبت به میانگین وزن کیفی که بایستی طبق برنامه به مدرسه بیاورند (بدون تغذیه)، در سن هفت سالگی، ۱۳۸ گرم، در ۸ سالگی ۲۱۶ گرم، در ۹ سالگی ۲۰۵ گرم، در ۱۰ سالگی ۱۹۲ گرم، ۱۱ سالگی ۲۳۳ گرم و در سن ۱۲ سالگی ۳۰۴ گرم اضافه‌تر است.

نکته قابل توجه آن که میانگین وزن کیفی که دانش آموزان (با تغذیه) به مدرسه می‌آورند در سن هفت سالگی ۲۰۰ گرم بیش از سن هشت سالگی است، بنابراین کلاس اولی‌ها بیش از کلاس دومی‌ها بار حمل کرده و به مدرسه می‌برند.

انجمن «کایروپراکتیک» انتاریو در کانادا معتقد است شاگردان مدارس ابتدایی نباید بیش از ۱۰ درصد وزن بدنشان بار حمل کنند و در شاگردان دبیرستانی این نسبت نباید بیش از ۱۵ درصد وزن بدن باشد.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد حمل کیف سنگین پر از کتاب در یک دست یا آویخته بر شانه در یک طرف بدن از علل اصلی مشکلات کودکان در طرز نشستن، ایستادن بوده و همچنین در بد شکلی اندام نیز موثر است، زیرا وقتی که کوله پشتی سنگین باشد کودک بیش از حد پشت را قوس دار می‌کند یا سر و تنه را به جلو خم می‌کند تا بتواند وزن کیف را تحمل کند. این فشار روی عضلات گردن و پشت سبب خستگی بیش از حد و آسیب می‌شود.

نتایج این بررسی نشان داد از میان دانش آموزانی که در موقع حمل کیف ناراحتی داشتند ۱۶ درصد از درد پشت، ۳۸ درصد از درد شانه و ۲۹ درصد از درد دست شکایت داشته‌اند.

یافته‌های پژوهش‌ها نشان می‌دهد کوله‌هایی که یک بند دارند باعث عدم تقارن ستون مهره‌ها و اختلال در توانایی طبیعی گیرندگی ضربه به وسیله ستون مهره‌یی می‌شوند و باعث دردهای شانه، گردن و کمر در کودکان می‌شوند.

اگر کودک کوله را بر روی یک شانه حمل کند، برای جبران وزن اضافی آن به طرف مقابل خم می‌شود و این مساله درد بخش فوقانی و تحتانی پشت و کشش عضلات شانه و گردن را به دنبال دارد.

به علاوه بند باریک برخی کوله‌ها جریان خون و رشته‌های عصبی دست‌ها را تحت فشار قرار داده و سبب ضعف و گزگز بازو و دست‌ها می‌شود.

ویژگی‌های کیف مناسب براساس معیارهای علمی

انجمن «کایروپراکتیک» کانادا در مورد انتخاب نوع کیف معتقد است: کیف باید از سبک‌ترین جنس انتخاب شود، بالای کوله پشتی نباید بالاتر از شانه‌ها قرار گیرد و انتهای آن نباید از بالای استخوان باسن پایین‌تر قرار گیرد، نوار کوله پشتی که روی شانه قرار می‌گیرد باید پنهایی معادل ۵ سانتی متر(دو اینچ) داشته باشد و نباید دور بازو جمع شود، برای اجتناب از صدمه به ستون مهره‌ها باید هر دو بند را بر دوش انداخت، بندهای کمری کیف باید بتواند ۵۰ تا ۷۰ درصد وزن را از روی شانه و ستون مهره‌ها به استخوان لگن انتقال دهد تا فشار روی استخوان‌ها ومفاصل و ماهیچه‌ها یکسان شود و دانش آموزان باید چیزهای سنگین‌تر را نزدیک به محور مرکزی بدن طوری که نزدیک به مرکز ثقل بدن باشد قرار دهند و از پیچ و تاب خوردن کوله پشتی در پشت خود پرهیز کنند.

در این پژوهش میان وزن کیف‌های دانش آموزان با شغل والدین ارتباط معنی‌داری مشاهده نشده اما سواد پدر و مادر ارتباط معنی‌داری با وزن کیف در دانش آموزان نشان داد.

با افزایش سطح سواد والدین میانگین وزن کیف‌های دانش آموزان نیز افزایش می‌یابد و این می‌تواند به دلیل انتخاب کیف‌های سنگین‌تر از طرف والدین و لوازم‌التحریر بیشتر نیز باشد.

براساس نتایج این بررسی ۲۵ و ۱ دهم درصد دانش آموزان از کیف دستی و ۷۱ و ۶ دهم درصد از کوله پشتی استفاده می‌کنند و ۳/۳ درصد آنها به روش‌های دیگر (مثلا با کیسه نایلونی دسته دار) کتاب و لوازم التحریر خود را به مدرسه می‌برند.

یافته‌های این پژوهش حاکی است ۶ درصد دختران و ۱۳ درصد پسران یعنی ۹ و نیم درصد کل دانش آموزان کیفی کمتر از پنج درصد وزن بدن خود حمل می‌کنند.‌۵۱ درصد دانش آموزان نیز باری بین ۷-۵ درصد وزن خود به مدرسه حمل می‌کنند.

همچنین نتایج این تحقیق نشان داد اگر چه کیف و کوله پشتی‌های مدرسه دانش آموزان زیاد سنگین نبوده ولی نحوه حمل آن، طرز به شانه انداختن و پیچ و تاب خوردن کیف‌ها در پشت دانش آموزان و حتی نوع و جنس آن و بندهای آنها که به سختی در شانه فرود می‌روند همه می‌توانند آسیب رساننده باشند.

گفتنی است، در این پژوهش توصیفی ــ تحلیلی که در میان دانش آموزان مدارس ابتدایی شهر همدان انجام شد ۵۵۸ دانش آموز که شامل ۲۷۰ دختر و ۲۸۸ پسر بوده‌اند مورد ارزیابی واقع شدند.

نتایج یک تحقیق دیگر که در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شده نیز بیانگر آن است که حمل طولانی مدت کیف و وسایل سنگین در بین دانش آموزان و دانشجویان ایرانی سبب شیوع بالای عدم تقارن شانه‌ها شده است.

عوارض استفاده از کیف‌های کوله‌پشتی

همچنین براساس یافته‌های یک پایان نامه کیف‌های کوله پشتی با وزن بیش از ۲۵/۷ تا ۱۰ درصد وزن نوجوانان بر نحوه راه رفتن و وضعیت قامت آنها تاثیر منفی دارد.

به گزارش سرویس پایان‌نامه ایسنا، حمید صالحی، دانشجوی کارشناسی‌ارشد تربیت بدنی دانشگاه شهید بهشتی در پایان نامه خود تاثیر حمل کیف‌های کوله پشتی را بر راه رفتن و وضعیت قامت نوجوانان بررسی کرده است.

بر اساس نتایج این پایان‌نامه، کوله پشتی با وزن ۱۰ درصد وزن بدن (۵/۵ کیلوگرم) و بیشتر برای آزمودنی‌های این تحقیق سنگین بود. بنابراین توصیه شده کوله پشتی مورد استفاده نوجوانان ۱۲ تا ۱۴ ساله، وزنی بیش از ۷/۲۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن آنها نداشته باشد.

پژوهشگر در این تحقیق نیمه تجربی و میدانی۱۲ پسر داوطلب را با میانگین سنی ۱۲ تا ۱۴ سال و میانگین وزن ۹۶/۵۴ کیلوگرم را که در آزمون‌های حمل کیفهای کوله پشتی شرکت کرده بودند مورد بررسی قرار داد.

آزمودنی‌ها دارای کوله پشتی‌هایی با وزن صفر درصد وزن بدن ( گروه کنترل)، ۲۵/۷ درصد ( ۴کیلوگرم، میانگین وزن کوله پشتی‌های مورد استفاده آزمودنی‌ها) ، ۱۰ درصد (۵/۵ کیلوگرم) ‌و ۱۵ درصد وزن بدن ( ۳/۸ کیلوگرم) را در طول یک مسیر ۲۰۰ متری با سرعت دلخواه حمل کردند.

مقایسه نتایج حاصل با وضعیت بدون بار (صفر درصد وزن بدن) نشان داد: افزایش وزن کوله پشتی نوجوانان به اندازه ۱۰ درصد و بیشتر باعث کاهش معنی دار در طول گام چپ و راست، افزایش معنی دار در تواتر گام و افزایش معنی دار در تمایل تنه و سروگردن به جلو در هر دو حالت ایستا و پویا شد.

همچنین تفاوت معنی داری بین پارامترهای اندازه گیری شده در شرایط حمل کوله پشتی با وزن ۲۵/۷ درصد وزن بدن و شرایط بدون بار مشاهده نشد

منبع:  

http://www.pezeshk.us

تجهيزات الكتريكي و اصول ايمني

چكيده

امروزه نيروي برق در تمام زندگي بشر رسوخ نموده و با پيشرفت صنعت به طور چشمگيري در تاسيسات و تجهيزات مورد استفاده قرار مي­گيرد. به دليل استفاده گسترده از نيروي برق در صنعت و کارگاه­هاي صنعتي، حوادث برق­گرفتگي نيز بخش عمده­اي از حوادث ناشي از کار را تشکيل مي­دهند. در مقاله حاضر اصول ايمني کار با تجهيزات الکتريکي، برق فشار قوي و برق فشار ضعيف به صورت اجمالي مورد توجه قرار گرفته است و جهت کاهش حوادث برق­گرفتگي و کاهش خسارت به تجهيزات الکتريکي راهکارهايي ارائه گرديده است.

گروه هدف: مديران محترم صنايع ،تعميركاران وسايل الكتريكي و تكنسين هاي برق

اهداف:

1) آشنائي گروه هدف با اصول ايمني كار با تجهيزات الكتريكي در جهت كاهش حوادث ناشي از  برق گرفتگي

2) كاهش خسارات به تجهيزات الكتريكي بواسطه عدم رعايت اصول ايمني در كار با تجهيزات الكتريكي

 مقدمه

امروزه نيروي برق در تمام ابعاد زندگي بشر رسوخ نموده است تا جائي كه ديگر نمي­توان گفت كه برق كارها را آسان نموده است بلكه بايد گفت زندگي بدون برق مشكل شده است. برق بزرگترين خدمتگزار انسان شده است ولي اگر با اين خدمتگزار عاقلانه رفتار نشود مي­تواند در زمره بزرگترين قاتل­ها به حساب آيد.

بدن انسان در برابر عبور جريان الكتريسيته مانند يك هادي با مقاومت نسبتاً بالا عمل مي­كند که در اثر عبور جريان برق از بدن حرادت زيادي توليد مي­شود.

عوارض ناشي از عبور جريان از بدن

 عوامل و پارامترهاي ذيل عوارض عبور جريان از بدن را مشخص مي­کنند :

1) ولتاژ جريان، شدت جريان، فركانس يا تواتر جريان و نوع جريان عبوري

2) مسير عبور جريان و مدت عبور جريان

3) امپدانس يا مقاومت بدن كه بسته به رطوبت پوست، ضخامت چربي، نوع پوست، سطح تماس و عوامل ديگر از 500 تا 10000 اهم متغير مي­باشد.

علل برق­گرفتگي

برق گرفتگي به شش علت رخ مي­دهد:

1) تماس با سيم برق­دار (فاز).

2) تماس به سيم نول در شرايط يكسان نبودن ولتاژ در فازهاي مختلف.

3) قرار گرفتن بدن بين نول و زمين و عبور جريان مدار از بدن.

4)  تماس با بدنه برق­دار شده دستگاه­ها.

5) تخليه بارهاي الكتريكي ذخيره شده در دستگاه­هاي برقي در زمان خاموش بودن آنها (اثر خازني دستگاه­.

6) ايجاد اختلاف ولتاژ  بين دو قسمت از بدن.

احتمال مرگ بر اثر جريان برق بسته به محل ورود و خروج جريان متفاوت مي­باشد. جدول 1 ميزان خطر و احتمال وقوع آن را بر حسب مسير جريان نشان مي­دهد.

جدول1) ميزان خطر و احتمال وقوع آن را بر حسب مسير جريان برق

مطابق با تحقيقات صورت گرفته، شدت جريان 25 ميلي آمپر در مدت زمان 1/0 ثانيه مي­تواند باعث مرگ يك انسان شود. البته مقادير مذكوردر افراد مختلف متفاوت مي­باشد.

  اثرات عبور جريان برق از بدن

عبور جريان برق از بدن مي­تواند اثرات زير را در بر داشته باشد :

  1) توليد حرارت.

  2) صدمات ناشي از سقوط

  3) شكستگي استخوان­ها به علت انقباضات شديد و ناگهاني

  4) صدمه به كليه­ها، سيستم اعصاب و قلب

  5) اثرات الكتروشيميائي و صدمات ارگانيك ديگر

مقابله با برق­گرفتگی

با رعایت موارد زیر مي­توان خطر برق­گرفتگي را کاهش داد :

   1) مقاومت الكتريكي بين بدن و زمين را زياد نمود. (از طريق استفاده از فرش يا سكوي عايق و دستكش و كفش مناسب).

   2) مسيرهاي ديگري جهت عبور جريان با مقاومت بسيار پائين بوجود آورد.(ارت نمودن دستگاه­ها و هادي­ها).

   3) قطع سيم برگشت فاز از محل ترانس­ها و ژنراتورها (قطع ارتباط فاز با زمين)

   4) در صورت امكان استفاده از ولتاژهاي پائين

 برق فشار ضعيف

در حين كار با مدارات و وسايل الكتريكي بايد نكات ايمني زير را رعايت نمود:

  1) هميشه بايد سيم­هاي برق را برقدار فرض نمود.

  2) جهت تشخيص مدار الكتريكي از وسايل مناسب استفاده شود.

  3) هنگام كار با مدارات و تجهيزات الكتريكي از تجهيزات حفاظتي مناسب استفاده شود. (از قبيل دستكش لاستيكي، كفش عايق، عينك و نقاب حفاظتي، زير پائي لاستيكي، انبرهاي حفاظتي، فيوز گيرها و ابزاآلات عايق).

  4) هميشه از علائم خطر استفاده شود.

5)    مكان­هاي مخاطره آميز محصور شوند.

6) از نردبان­هاي فلزي استفاده نشود.

7) هرگز مدارات الكتريكي با لامپ امتحان نشود زيرا در صورت تركيدن لامپ عواقب وخيمي در پي خواهد داشت.

8) بطور منظم و مرتب برنامه بازديد از تجهيزات و سيم­هاي الكتريكي ترتيب داده شود و وسايل، تجهيزات، كليدها و فيوزهاي فرسوده و خراب بلافاصله از كارگاه خارج و معدوم شود.

9) توصيه مي­شود در هنگام كار بر روي مدارات الكتريكي افراد به تنهائي اقدام بكار ننمايند.

  10) تعمير وسايل برقي به افراد ماهر واگذار شود.

  11) سيم­هاي وسايل الكتريكي كه از ولتاژ بالاي24 ولت استفاده مي­كنند به دوشاخه ارت دارمتصل شوند.

  12) كليه دستگاه­هاي سيار با كليد و فيوز به شبكه وصل شود.

  13)  هرگز از سيم­ها بيش از حد توصيه شده بار كشيده نشود. جدول 2 جريان مجاز بعضي از سيم­ها را نشان مي­دهد.

جدول2) جريان مجاز بعضي از سيم­هاي نازك جهت مصارف ساختمان و كشاورزي

 برق گرفتگي

 شرح درس

داشتن اطلاعات در مورد برق، نحوه نصب وسايل روشنايي و تعمير بعضي از اسباب برقي براي همگان ضروري به نظر مي رسد. آموزش تدريجي اين مسائل از سنين نوجواني يكي از ضروري ترين موارد آموزشي عصر ما تلقي مي شود.

 بدن انسان هادي جريان برق است. اگر بدن انسان به برق اتصال پيدا كند منجر به عبور جريان برق از بدن فرد به زمين خواهد شد. در جريان برق گرفتگي علاوه بر سوختگي پوست كه محل ورود و خروج جريان برق را شامل مي شود بافتها هم دچار آسيب مي شود. اگر جريان برق از قلب عبور كرده باشد منجر به اختلال در سيستم قلب و اگر از مغز عبور كند منجر به مهار مركز تنفس و وقفه تنفسي خواهد شد.

 برق گرفتگي به دو دسته تقسيم مي شود.

۱- با ولتاژهاي بالا

۲- با ولتاژهاي پائين

  در موارد با ولتاژ بالا، حتماً بدن لازم نيست مستقيم با سيم يا كابل برق تماس داشته باشد بلكه ممكن است در فاصله ۲٠ متري هم جريان برق از هوا عبور كند و به بدن فرد منتقل شود و باعث برق گرفتگي شود. در اين موارد هر چقدر ولتاژ برق و رطوبت هوا بالا باشد ميزان انتقال و آسيبي كه به بدن وارد مي شود بيشتر است.

  موارد ولتاژ پائين بيشتر در خانه اتفاق مي افتد. مثلاً فرد از سيم لخت و يا وسايل برقي مخصوصاً آن دسته از وسايل كه در آنها آب ريخته مي شود آسيب مي بيند.ممكن است از طريق كليد برق برق گرفتگي ايجاد شود.

در برق گرفتگي با ولتاژ پائين بدن فرد دچار لرزش مي شود حال آنكه در موارد با ولتاژ بالا بدليل گرفتگي عضلات، منجر به اتصال دائم با آن وسيله خواهد شد.

كمكهاي اوليه كه در برق گرفتگي با ولتاژ پائين در منزل مي توانيم انجام دهيم رعايت جوانب احتياط است. مسائلي است كه فرد كمك كننده بايد انها را رعايت كند. بدين ترتيب كه تا وقتيكه جريان برق به مصدوم متصل است نبايد به مصدوم دست بزنيم. ابتدا بايد جريان برق قطع شود كه با قطع كردن فيوز يا كشيدن دو شاخه از پريز ممكن مي شود.

 بعد از قطع جريان برق بايد بدن مصدوم را از اتصال به لوازم برقي جدا كرد. فرد كمك كننده بايد دمپايي لاستيكي به پا كند و يا اگر زمين خيس است از چند روزنامه براي خشك كردن استفاده كند و توسط يك چوب و يا هر چيزي كه غير رسانا است فرد مصدوم را از محل كه برق در آن وجود دارد دور كند.

بعد از قطع ارتباط برق در ابتدا بايد تنفس مصدوم را كنترل كرد. اگر تنفس نداشت بايد تنفس دهان به دهان انجام شود. بالافاصله بايد ضربان قلب و نبض كنترل شود. در صورتيكه نبض وجود نداشت ماساژ قلبي ضروري است.

در هر نوع برق گرفتگي شخص بايد به بيمارستان منتقل شود و بايد تا ۲٤ ساعت تحت نظر باشد. البته تا رسيدن به پزشك يكبار تنفس مصنوعي و همچنين ٥ بار ماساژ قلبي لازم است.

در برق گرفتگي با ولتاژ بالا تا زماني كه جريان برق قطع نشده حتي نمي توان به مصدوم نزديك شد چون در فاصله ۶ متري هم ممكن است به فردي كه مي خواهد كمك كند برق منتقل شود.

 نكاتي كه بايد در هنگام صاعقه رعايت شود تا باعث پيشگيري از برق گرفتگي شود:

۱- دوري از درختان و پايه هاي برق.

۲- گريز از روي ارتفاعات.

۳- خوابیدن روي زمین يا جاي گود.

 منبع:

http://power-factor.blogfa.com

100 نكته ايمني مدرسه

The points of safety school  

1-     درب كلاس ها به طرف بيرون باز شود تا در صورت هجوم  دانش آموزان هنگام حوادثي مانند آتش سوزي درب به راحتي باز شود .

2-    درب كلاس ها داري دستگيره مناسب و سالم باشد .

3-    كلاس فاقد ترك و درز سقف و ديواره ها باشد . زيرا ممكن است باعث ريزش ناهنگام تكه هاي بزرگ بر سر دانش آموزان گردد .

4-    موزائيك هاي كف كلاس ليز نباشد كه باعث سرخوردن و ايجاد حادثه شود .

5-    تابلوي كلاس درس محكم به ديوار نصب شده باشد .

6-      بخاري كلاس در گوشه اي خارج از مسير تردد دانش آموزان و ترجيحاً در بالاتر از سطح زمين نصب شده باشد .

7-    پنكه هاي سيار حتي الامكان در كلاس درس استفاده نشود .

8-   درب هاي اضطراري ( درب دوم ) راهروهاي عمومي مدرسه هميشه باز باشد تا در صورت بروز حوادثي مثل زلزله و آتش سوزي دانش آموزان از چند درب بتوانند خارج شوند .

9-   وسايل سرما زا مثل كولر در سالن هاي مدرسه ، با ارتفاع و حفاظ مناسب نصب باشد كنجكاوي كودكانه دانش آموزان باعث مي شود كه نقص عضو و حوادث ديگري ايجاد شود .

10-  كپسول اطفاء حريق در مكان مناسب در دسترس و در معرض ديد نصب شده باشد .

11-  وجود كپسول اطفاء حريق به ازاي هر ساختمان در مدرسه .

12- سيم كشي برق مدرسه به روش تو كار باشد .

13- پريزهاي برق داراي روكش ايمن باشد .

14- درسيستم برق كشي ، مواردي كه منجر به بروز حادثه گردد فرسودگي ، اتصالات و لخت بودن سيم هاي برق و ... وجود نداشته باشد  .

15-  كنتور برق داراي جعبه محافظ باشد

16- عدم وجود گودال ها و چاله ها و ... در كف حياط مدرسه .

17- وجود جعبه كمك هاي اوليه درمدارس .

18- مديران مدرسه ، نحوه استفاده از جعبه كمك هاي اوليه را بدانند .

19- مديران مدرسه ، نحوه استفاده از كپسول آتش نشاني را بداند .

20- پله ها داراي ارتفاع و شيب مناسب باشد .

21- پله ها نرده هاي مناسب داشته باشند .

22-نور مناسب مطابق استانداردهاي نورسنجي باشد .

23- دانش آموزان نحوه خاموش كردن آتش را با استفاده از كپسول اطفاء حريق بدانند .

24-پليس مدرسه فعاليت خود را به صورت عملي همواره انجام دهد .

25-   مدرسه داري پليس مدرسه باشد .

26-درب مدرسه به خيابان هاي شلوغ منتهي نباشد و ترجيحاًدانش آموزان از دربي كه به خيابان خلوتر منتهي مي شود تردد نمايند.

27- دانش آموزان مدرسه بدون گواهي نامه از موتور سيكلت استفاده نكنند .

28-   دانش آموزاني كه مجاز به استفاده از موتورسيكلت مي باشند ازكلاه ايمني استفاده نمايند .

29-كليه دانش آموزان دبيرستاني اصول رانندگي صحيح با موتور سيكلت را بدانند .

30- كليه موتور سيكلت هاي دانش آموزان بايد مجهز به چراغ شبرنگ ، چراغ راهنما ، ترمز استاندارد ، آيينه و ... باشد .

31- مديران مدرسه با همكاري كارشناس نيروي انتظامي هر چند وقت يكبار جلسات بازآموزي دانش آموزان موتور سوار را داشته باشند .

32-منبع سوخت ( نفت ) در مدارسي كه گاز سوز نيستند بدون  نقص و در محل مناسب دور از دسترس دانش آموزان باشد .

33- به هيچ وجه منبع نفت ، بشكه نفت ، گالن نفتي ، پيت نفتي در راهروها و كلاس هاي درسي نباشد .

34- كليه دانش آموزان نحوه عبور از خيابان را بدانند .

35- هرگز دانش آموزان وسايلي مانند چاقو ، زنجير و ... همراه نداشته باشد.

36-  محيط ورزش دانش آموزان امن باشد .

37-  وسايل بازي تا ب ، الاكلنگ و سرسره اگر در مدارس وجود دارد در زير آن تشك نرم يا ماسه استفاده شود .

38-  در جلو كليه مدارس بايد خط كشي مناسب و مطابق با استانداردهاي راهنمايي و رانندگي وجود داشته باشد .

39- بالكن هاي مدرسه داراي نرده محافظ باشند .

40- فاصله تابلو از اولين رديف صندلي 20/2 متر باشد .

41- نور از سمت چپ بتابد (( پنجره ها در سمت چپ قرار داشته باشد) .

42-ارتفاع پنجره از زمين 5/1 متر باشد .

43-  مساحت پنجره يك پنجم مساحت كلاس باشد .

44-مدرسه بايد در محدوده شهر يا روستا قرار داشته باشد ( در نواحي مسكوني باشد ) .

45-  مدرسه به كليه امكانات و تاسيسات مثل آب ، برق ، تلفن ، و گاز دسترسي داشته باشد .

46-مدرسه با توجه به تعيين جهت وزش باد ، نبايد در مسير و مجاورت عوامل      آلودگي زا مانند كارخانجات صنعتي ، شيميايي ، محل هاي دفن زباله ، فاضلاب شهري ، دامداري و مرغداري ، باغ خانه ها ، كشتارگاهها ، كوره هاي آجرپزي ، محل انباشت كود و ... باشد زيرا به نحوي ممكن است ايجاد بو ، گردو غبار داشته باشد ( حداقل 500 متر  فاصله مدرسه از اين مكان ها الزامي است  ) و ... براي دانش آموزان خطر داشته باشد .

47-  پله هاي مشرف به پرتگاه بايد لغزنده نبوده و به نرده مناسب مجهز باشد .

48-  حداكثر ارتفاع پله ها در مدرسه ها 18 سانتيمتر و حداقل عرض آن 30 سانتي متر و طول آن 30/1 مترباشد .

49-براي درو پنجره ها نبايداز شيشه بزرگ ( جام )  استفاده شود .

50- كلاس دانش آموزان خردسال در مدارس چند طبقه با يد در طبقات پائين تر قرار داشته باشد .

51- ايجاد هر گونه بالكن و تراس مرتبط با كلاس درس ممنوع است .

52-      در مدارس شبانه روزي مساحت اتاق خواب بايد براي هر اتاق حدود 40 متر مربع تخت دو طبقه به ظرفيت 8 نفر باشد .

53- براي هر نفر در اتاق خواب شبانه روزي بايد 5 متر مربع سطح در نظر گرفته شود .

54- حداكثر تعداد افراد در هر اتاق عمومي در خوابگاه ها نبايستي بيش از 8 نفر باشد .

55- كف آزمايشگاه و كف ميزهاي آن بايد قابل شستشو و نسبت به حرارت و مواد شيميايي و غيره مقاوم باشد .

56-      در مدارسي كه به شبكه آب روستا متصل نيستند كلر زني مداوم منبع آب طبق استاندارد بايد صورت بگيرد .

57-     ارتفاع روشويي ها متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي cm 75-60 از سطح زمين باشد .

58-    كلاس هاي شبانه يا كلاس هايي كه اجباراً از نور مصنوعي استفاده مي نمايند شدت روشنايي بايستي برابر 500الي 300 لوكس بوده و نحوه تابش طوري باشد كه ايجاد خيرگي درچشم دانش آموزان ننمايند .

59- ميزان نور راهروها بايستي برابر 150-100 لوكس باشد .

60- ميزان روشنايي نور براي رخت كن ها ، توالت ها و دستشويي ها بايد 100-50 لوكس در نظر گرفته شود .

61- درجه حرارت مناسب جهت كلاس ها بين 21-18 درجه سانتي گراد باشد .

62-رطوبت 60-50 درصد در كلاس ها باشد .

63-    گازهاي حاصل از سوخت دستگاههاي مولد حرارت به خارج از كلاس هدايت شود تا حداقل اكسيژن را براي سوخت كامل مصرف كند . خطر آتش سوزي ، گاز گرفتگي وجود نداشته باشد و فضاي كلاس را به طور يكنواخت گرم نمايد .

64-راه هاي منتهي به دربهاي اضطراري خروجي بايد با رنگ سبز و با علايم ويژه مشخص گردد تا محل فرار اضطراري مشخص گردد .

65-  وسايل اضافي مثل ميز ، نيمكت ، كمدها و ... در مسير درب هاي اضطراري وجود نداشته باشد .

66-حتي الامكان وسايل سازه اي در مسير درب هاي اضطراري مقاوم در برابر حريق باشد .

67- وجود هر گونه حوض و حوضچه آب در محوطه مدرسه ممنوع است .

68-    ديوارها و كف كارگاه ها و آزمايشگاه ها بايستي از جنس مقاوم و قابل شستشو ( كاشي ، سراميك ، موزائيك و ... ) باشد ، و كف لغزنده نبوده و داراي شيب مناسب به طرف كفشوي باشد .

69-آزمايشگاه و كارگاه بايد داراي دستگاه تهويه متناسب با حجم سالن جهت تهويه هوا باشد .

70- دستورالعمل ايمني كار در آزمايشگاه و كارگاه مطابق با ماده 85 و تبصره ماده 96 قانون كار جمهوري اسلامي ايران و دستورالعمل ايمني كار در آزمايشگاه و كارگاه نصب چند مورد تهويه در محل مناسب قابل رويت نصب گردد .

71- هر مدرسه بايد داري اتاق خدمات بهداشتي مجهز به تجهيزات كامل جهت انجام فعاليت هاي بهداشتي و تغذيه اي ( معاينات بهداشتي درماني دانش آموزان شامل ، بيماريابي ، بينايي سنجي ، شنوايي سنجي ، كمك هاي اوليه در مواقع بروز حادثه و ... )  باشد .

72- به منظور جلوگيري از ايجاد گردو غبار در محيط مدرسه ، محوطه مدرسه بايد با آسفالت يا بتون كف و نظاير آن مفروش گردد .

73-  مدارس همواره بايد تشكيلاتي جهت پيگيري و حل مشكلات ايمني  ( جلسه شوراي بهداشتي ) با حضور نيروهاي بهداشت داشته باشند .

74- جلسات فوق همواره ( هر ماه يكبار ) بايد تكرار شود .

75- مدير مدرسه و بهورز موظف هستند همواره آمار حوادث را طبق فرم هاي استاندارد از مركزبهداشت  دريافت و ثبت نمايند .

76-   كليه كودكان دوچرخه سوار بايد مقررات دوچرخه سواري را ياد بگيرند .

77-  دانش آموزان بايد از والدين خود درخواست كنند دوچرخه آنها را به چراغ ، بوق ، ترمز و ... مجهز كنند و مربي بهداشت مدرسه متوالي اين برنامه مي باشد .

78- در كلاس درس هر نيم ساعت يكبار دانش آموزان حداقل 5 حركت ورزشي اصلاحي ارگونومي انجام گيرد .

79-  والدين دانش آموز بايد آموزش ايمني كودكان و مدرسه را ببينند .

80- ليست وسايل كمك هاي اوليه ( طبق استاندارد ) در مدرسه و كنار جعبه هاي كمك هاي اوليه نصب باشد .

81- دانش آموزان طريق برخورد با حادثه برق گرفتگي را بدانند .

82-  دانش اموزان بايد به منظور خطرات ناشي از ورزشهاي سنگين در قالب شناسنامه سلامت تست هاي ورزش را انجام داده و بر اساس نظر مربي در طي سال ورزش نمايد .

83- دانش آموزان نحوه پيشگيري از مسموميت هاي سموم و  مسموميت هاي غذايي را بدانند .

به منظور كاهش مخاطرات ناشي از خودكشي ، مدرسه بايد برنامه هاي تفريحي مناسب در مدرسه و خارج از مدرسه نظير اردوها ، كلاس هاي ورزشي و ساير تجهيزات و كلاس هاي تفريحي را براي دانش آموزان برگزار نمايد .

85-خريد و فروش و انجام بازي ها با ترقه و ساير مواد آتش زا در مدرسه و اطراف مدرسه و در مسير مدرسه و خانه توسط دانش آموزان ممنوع است .

86- اندازه بلندي و قد ميزها ، به سن و قد دانش آموزان ، نوع درس با فراگيري آنها ( كلاس درس ، اتاق مطالعه ، كتابخانه ، كلاس نقاشي ، رسم و ... ) بايد مطابق استاندارد شود .

87-سطح ميزها بايد صاف و تميز بوده و موجب خيرگي چشم ها نگردد .

88-ميز و صندلي ها يا نيمكت كلاس بايد به گونه اي باشد كه هنگام نشستن دانش آموز كف پايش به آزادي به كف اتاق مماس شود و پشتي نيمكت يا صندلي كمي به عقب متمايل بوده و با سطح نيمكت زاويه اي  100 الي 105 درجه داشته باشد . ضمناً بلندي ميز بايد در سطح ساعد دانش آموز قرار گيرد .

89- ميزهاي آزمايشگاه بايد به نحوي باشد كه نسبت به حرارت و مواد شيميايي مقاوم باشد .

90-  هرگز مواد شيميايي آزمايشگاه نبايد در ظروف سرباز قرار گيرند و مطابق با استانداردهاي آزمايشگاهي در محل مناسب قرار گيرد .

91-  قبل از شروع فصل گرما ، شناور كولر و لوله منبع آب ذخيره پشت بام مرتباً كنترل گردد تا از صدمه زدن به سقف و ريزش تكه هايي از روكش سقف بر سر دانش آموزان جلوگيري شود .

92- به منظور پيشگيري از زنگ زدگي و لق شدن و افتادن درب ها هر چند وقت يكبار بايد دستگيره درها ، چفت و بست دستگيره هاي شيشه پنجره ها و لولاي در چك شود . به خصوص لولاها در صورت نياز روغن كاري شود .

93- چنانچه براي استفاده بهتر از فضا بالاجبار نياز به تغيير ديوارها و           تيغه كشي مي باشد اين كار با نظارت نيروهاي فني سازمان نوسازي مدارس يا تحت نظر مهندسين مشخص صورت گيرد و از اصلاحات غير كارشناسانه خودداري شود .

94-كانال هاي روباز آب و فاضلاب اطراف مدارس كه در مسير تردد            دانش آموزان قرار دارد بايد بر اساس استانداردهاي ايمني اصلاح و تجهيز شده و دانش آموزان آموزش لازم را در اين راستا ببينند .

95-   مدارسي كه نزديك بزرگراها هستند بايد زير نظر كارشناس راهنمايي و رانندگي و اداره راه و ترابري نرده كشي و به گونه اي زنجير كشي  و تابلوهاي مربوطه براي كنترل سرعت رانندگان نصب گردد و                دانش آموزان آموزش لازم را توسط عبور از بزرگ راه بدانند .

96-مدرسه نبايد در جوار بيمارستان ، گورستان ، زندان ، خطوط راه آهن و بزرگراه ها قرار داشته باشد .

97-   مدرسه بايد خارج از حريم كابل هاي فشار قوي برق ( هوايي يا زميني) خطوط اصلي و فرعي گازرساني ، پست هاي زميني فشار قوي ، پمپ بنزين ، محل عرضه و فروش كپسول هاي گاز ، انبارهاي مواد محترقه ، منفجره تركيبات شيميايي مانند كاغذ ، پارچه ، لاستيك ، چوب ، الياف بافت و ... نيز در مسير حوزه هاي آبريز فرعي و اصلي رودخانه واقع نشود .

98-   ديوارهاي كلاس ها بايد كاملاً خشك ، بدون درز ، صاف و حداقل تا ارتفاع كف پنجره ( از سنگ مناسب استفاده شده و بقيه سطح مطابق با جدول  رنگ فضاي آموزش و جداول نازك كاري رنگ آميزي گردد و تمهيدات لازم جهت جلوگيري از انتقال صوت به كلاس مجاور انجام شود .

99-براي هر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 25/1 متر مربع سطح در نظر گرفته شود .

100-   حداكثر ابعاد قابل قبول براي كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي باشد . ارتفاع سقف كلاس نبايد از 3 متركمتر باشد .

منبع: كميته جامعه ايمن  مركزبهداشت ارسنجان

چطور كودكان‌مان را از خطر دور کنیم؟

خطبه‏ پیامبر اكرم، هنگام فرا رسیدن ماه رمضان:

امام رضا علیه‏السلام به نقل از پدرانش علیهم‏السلام، از امام على علیه‏السلام روایت می‌كند: روزى، پیامبر خدا براى ما خطبه خواند و فرمود:  

«اى مردم! همانا ماه خدا، همراه با بركت و رحمت و آمرزش، به شما روى آورده است؛ ماهى كه نزد خدا برترینِ ماه‏هاست و روزهایش برترینِ روزها، شب‏هایش برترینِ شب‏ها و ساعاتش برترینِ ساعات است .  

ماهى است كه در آن به میهمانى خدا دعوت شده‏اید و از شایستگانِ كرامت الهى قرار داده شده‏اید . نَفَس‏هایتان در آن، تسبیح است، خوابتان در آن، عبادت، عملتان در آن، پذیرفته و دعایتان در آن، مورد اجابت است .    پس با نیّت‏هاى راست و دل‏هاى پاك، از پروردگارتان بخواهید تا براى روزه‏دارىِ آن و تلاوت كتاب خویش، توفیقتان دهد؛ چرا كه بدبخت، كسى است كه در این ماه بزرگ، از آمرزش الهى محروم بماند .  

با گرسنگى و تشنگى خود در این ماه، گرسنگى و تشنگىِ روز قیامت را یاد كنید؛ به نیازمندان و بینوایانتان صدقه بدهید؛ به بزرگان خود احترام، و بر كوچك‏هایتان ترحّم، و به بستگانتان نیكى كنید. زبانتان را نگه دارید؛ چشم‏هایتان را از آنچه نگاه به آن حلال نیست، بپوشانید؛ گوش‏هایتان را از آنچه شنیدنش حلال نیست، فرو بندید؛ به یتیمان مردم، محبّت كنید تا بر یتیمان شما محبّت ورزند؛ از گناهانتان به پیشگاه خداوند توبه كنید؛

در هنگام نمازها، دستانتان را بر آستان او به دعا بلند كنید، كه آن هنگام (وقت نماز)، برترینِ ساعت‏هاست و خداوند با نظر رحمت به بندگانش مى‏نگرد و هر گاه با او مناجات كنند، پاسخشان مى‏دهد و چون او را صدا بزنند، جوابشان مى‏گوید و چون او را بخوانند، اجابتشان مى‏كند .  
پس با نیّت‏هاى راست و دل‏هاى پاك، از پروردگارتان بخواهید تا براى روزه‏دارىِ آن و تلاوت كتاب خویش، توفیقتان دهد؛ چرا كه بدبخت، كسى است كه در این ماه بزرگ، از آمرزش الهى محروم بماند .

اى مردم! جان‏هاى شما در گرو كارهاى شماست، پس با آمرزش‏خواهى خود، آنها را آزاد سازید؛ و پشت‏هاى شما از بار گناهانتان سنگین است، پس با طول دادن سجده‏هاى خود، آنها را سبك كنید، و بدانید كه خداوند ـ كه یادش والاست ـ به عزّت خود، سوگند خورده است كه نمازگزاران و سجده‏كنندگان را عذاب نمى‏كند و در روزى كه مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان [براى حساب ]مى‏ایستند، آنان را با آتش، هراسان نمى‏سازد .  

اى مردم! هر كس از شما در این ماه، روزه‏دارى را افطار دهد، پاداش او براى آن، نزد خدا، آزاد كردن یك برده و آمرزش گناهان گذشته اوست.»   

پس گفتند: اى پیامبر خدا ! همه ما توانایىِ این كار را نداریم!  

پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود: «خود را از آتش نگه دارید، هر چند با یك دانه خرما؛ خود را از آتش نگه دارید، هر چند با یك جرعه آب .  

اى مردم! هر كس اخلاقش را در این ماه، نیكو سازد، براى او وسیله عبور از صراط خواهد بود، در آن روز كه گام‏ها بر صراط مى‏لغزد؛ و هر كس در این ماه بر بردگان خود آسان بگیرد، خداوند حساب او را سبك خواهد گرفت؛ و هر كس در این ماه، شرّ خود را [از دیگران] باز دارد، خداوند در روز دیدارش، غضب خویش را از او باز خواهد داشت؛ و هر كس در این ماه، یتیمى را گرامى بدارد، در روز دیدار، خداوند، گرامى‏اش خواهد داشت؛ و هر كس در آن به خویشاوند خود نیكى كند، در روز دیدار، خداوند با رحمتش به او نیكى خواهد كرد؛ و هر كس در آن از خویشان خود ببُرد، خداوند در روز دیدار، رحمتش را از او قطع خواهد نمود؛ و هر كس در آن، نماز مستحبّى بخواند، براى او دورى از آتش، نوشته مى‏شود؛ و هر كس واجبى را در آن ادا كند، پاداش كسى را دارد كه هفتاد واجب را در ماه‏هاى دیگر، ادا كرده است؛ و هر كس در آن بر من زیاد صلوات بفرستد، خداوند در روزى كه وزنه اعمال، سبك مى‏شود، وزنه اعمال او را بیفزاید؛ و هر كس در آن، آیه‏اى از قرآن تلاوت كند، پاداش كسى را دارد كه در ماه‏هاى دیگر ، ختم قرآن كرده است .  

اى مردم! در این ماه، درهاى بهشت، بازند. پس، از پروردگارتان بخواهید كه آنها را بر شما نبندد؛ و درهاى دوزخ، بسته‏اند. پس، از پروردگارتان بخواهید كه آنها را بر شما نگشاید؛ و شیطان‏ها در بندند. پس، از پروردگارتان بخواهید كه آنها را بر شما مسلّط نسازد.»   

من برخاستم و گفتم: اى پیامبر خدا! برترینِ كارها در این ماه چیست؟  

فرمود: «اى ابوالحسن! برترینِ كارها در این ماه، پرهیز از حرام‏هاى الهى است.» سپس گریست.

مقام حضرت علی علیه السلام :

گفتم: اى پیامبر خدا! سبب گریه شما چیست؟  

فرمود: «اى على! بر این مى‏گریم كه حرمت تو را در این ماه مى‏شكنند. گویا مى‏بینم تو در حال نماز براى پروردگار خویشى، كه نگون‏بخت‏ترینِ اوّلین و آخرین، همو كه برادر پى‏كننده ناقه قوم ثمود است، برمى‏خیزد و بر فرق سرت ضربتى مى‏زند و محاسنت، از خون سرت، رنگین مى‏شود.»  

گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در آن حالت، دینم سالم است؟  

فرمود: «دینت، سالم است.»   

سپس فرمود: «اى على! هر كس تو را بكشد، مرا كشته است و هر كس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و هر كس تو را ناسزا گوید، مرا ناسزا گفته است؛ چرا كه تو از من هستى، همچون جان من . روح تو، از روح من است و سرشت تو، از سرشت من . خداى متعال، من و تو را آفرید و من و تو را برگزید و مرا براى پیامبرى، و تو را براى امامت، انتخاب كرد. هر كس امامت تو را انكار كند، نبوّت مرا انكار كرده است.  

من برخاستم و گفتم: اى پیامبر خدا! برترینِ كارها در این ماه چیست؟  

فرمود: «اى ابوالحسن! برترینِ كارها در این ماه، پرهیز از حرام‏هاى الهى است.» سپس گریست.

اى على! تو وصىّ من، پدر فرزندان من، همسر دختر من و جانشین من بر امّتم هستى، در حال حیاتم و پس از مرگم. فرمان تو، فرمان من است و نهى تو، نهى من است. سوگند به خدایى كه مرا به نبوّت برانگیخت و مرا بهترینِ آفریدگان قرار داد، تو حجّت پروردگار بر خلق اویى و امین او بر رازش و جانشین او بر بندگانش.»  

پی‌نوشت:

1- فضائل الأشهر الثلاثة: 77/61، الأمالی للصدوق: 154/149، عیون أخبار الرضا علیه‏السلام: 1/ 295/ 53، الإقبال: 1/26، بحارالأنوار: 96/356/25 . 

منبع:

كتاب ماه خدا، محمدی ری شهری، ج 1، ص 160.  

آنفلوانزای خوکی چیست؟
خوک ها نیز مانند انسان ها به آنفلوانزا مبتلا می شوند، اما ویروس آنفلوانزای خوکی (H1N1) مشابه ویروس آنفلوانزای انسانی نیست و در حالت عادی این ویروس باعث ابتلا انسان ها به این بیماری نمی شود، فقط در گذشته موارد بسیار کمی از ابتلا به این بیماری در افرادی که در تماس نزدیک با این حیوانات بوده اند گزارش شده است. اما جدیدا یک نوع جدید از این ویروس در اثر جهش ژنتیکی ایجاد شده است که انسان ها را مبتلا می کند و در عین حال به راحتی از انسانی به انسان دیگر سرایت می کند و به این ترتیب افرادی که هیچ گونه تماسی با این حیوانات ندارند نیز در معرض ابتلا قرار می گیرند.

علائم ابتلا به آنفلوانزای خوکی چیست؟
علائم آنفلوانزای خوکی بسیار شبیه به آنفلوانزای معمولی است و شامل تب، سرفه، گلودرد، بدن درد، سردرد، لرز و خستگی است و در بعضی افراد تهوع و استفراغ هم گزارش شده است. این بیماری ممکن است با علائم دیگری نیز همراه باشد. به یاد داشته باشید که هیچ پزشکی فقط از روی علائم بالینی قادر به تشخیص قطعی آنفلوانزای خوکی نیست و تشخیص قطعی آن فقط با انجام تست لابراتواری ممکن است.

آنفلوانزای خوکی چگونه از فردی به فرد دیگر سرایت می کند؟
ویروس آنفلوانزای خوکی دقیقا مشابه آنفلوانزای معمولی سرایت می کند. شما ممکن است از طریق تماس با فرد آلوده و یا لمس کردن سطوح و اشیایی که قبلا توسط این افراد لمس شده اند و سپس دست زدن به چشم و دهان و بینی خود به این بیماری مبتلا شوید. در یک فرد آلوده، انتشار این ویروس به محیط از یک روز قبل از شروع علائم بیماری آغاز می شود و تا یک هفته پس از ابتلا ادامه می یابد.

تا کنون چند نفر به این بیماری مبتلا شده اند؟
تعداد افراد مبتلا به این بیماری هر لحظه تغییر می کند اما طبق آخرین اطلاعات تا تاریخ ۲۸ آپریل ۲۰۰۹ تعداد ۶۴ مورد ابتلا انسان به این ویروس  فقط در ایالات متحده  آمریکا به ثبت رسیده است و در کشورهایی مانند مکزیک، اسپانیا، سویس، چین و برزیل نیز مواردی از ابتلا به این بیماری گزارش شده است. آخرین آمار ابتلا به این بیماری  را در پی نوشت های همین مطلب دنبال کنید.

آنفلوانزای خوکی چگونه درمان می شود؟
ویروس آنفلوانزای خوکی به داروهای ضد ویروس Tamiflu و Relenza حساس است و این داروها به خوبی بیماری آنفلوانزای خوکی را مهار می کنند. این داروها بهترین اثربخشی را زمانی دارند که در ۴۸ ساعت اول ابتلا به این بیماری مصرف شوند.

آیا واکسنی برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری وجود دارد؟
خیر. ویروس آنفلوانزای خوکی که انسان ها را مبتلا می کند یک گونه کاملا جدید است و تا کنون واکسنی برای آن ساخته نشده است و ساخت واکسنی برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری ممکن است چندین ماه به طول بیانجامد.

بیماری آنفلوانزای خوکی تا چه اندازه خطرناک است؟
شدت و میزان خطر این بیماری در افراد مختلف متفاوت است. به طوری که در Mexico منجر به مرگ تعدادی از مبتلایان شده، در حالی که در افرادی دیگر بدون دریافت داروی ضدویروس، بیماری خود به خود بهبود یافته است. واقعیت این است که این ویروس دائما در حال تغییر ژنتیکی است و ممکن است درآینده خطرناک تر شود و یا از خطر آن کاسته شود. دانشمندان در حال تحقیق بر روی این موضوع هستند.

چگونه می توان از ابتلا به بیماری آنفلوانزای خوکی پیشگیری کنیم؟

• دستان خود را به طور مرتب با آب و صابون بشویید، مخصوصا زمانی که عطسه یا سرفه می کنید و یا وقتی که از بیرون به خانه باز می گردید.
• از تماس نزدیک با خوک ها و یا انسان هایی که آلوده هستند بپرهیزید.
• از دست زدن به اشیا و سطوحی که ممکن است آلوده باشند،مخصوصا در اماکن عمومی بپرهیزید.(مانند میز های کافی شاپ ها و رستوران ها، دستگیره درب وسائل حمل و نقل عمومی، نرده ها و …)
• از دست زدن به دهان، بینی و چشمان خود بپرهیزید.

منبع اطلاعات وآمار: سایت سازمان بهداشت جهانی

پی نوشت۱: مواردی از ابتلا به آنفلوانزای خوکی در کشورهای کانادا، نیوزیلند، انگلستان و اسرائیل نیز گزارش شده است. (۲۹ آپریل ۲۰۰۹)

پی نوشت۲: سازمان بهداشت جهانی(WHO) بروز آنفلوانزای خوکی در استرالیا و آلمان و هلند را نیز تایید کرد. (۳۰ آپریل ۲۰۰۹)

پی نوشت۳: طبق آخرین اخبار منتشر شده از سوی سازمان بهداشت جهانی، آنفلوانزای خوکی در کشورهای دانمارک، فرانسه، جمهوری کره، کاستاریکا و ایتالیا نیز مشاهده شده است. بدین ترتیب تا این لحظه ۸۹۸ نفر در ۱۸ کشور مختلف جهان، به این بیماری مبتلا شده اند که از این تعداد ۲۰ نفر(۱۹ نفر در مکزیک و ۱ نفر در ایالات متحده) جان خود را از دست داده اند. (۳ می ۲۰۰۹)

پی نوشت۴: انتشار جهانی ویروس آنفلوانزای خوکی را از روی این نقشه ببینید. (توضیح: بالون های زرد رنگ، نشان دهنده کشورها یا ایالت هایی از آمریکا هستند که بیماری در آن ها مشاهده شده است و بالون های قرمز رنگ، نشان دهنده کشور یا ایالت هایی از آمریکا هستند که در آن ها مرگ بر اثر آنفلوانزای خوکی روی داده است. با کلیک بر روی هر بالون، آخرین آمار مربوط به بیماری در آن کشور یا ایالت نمایش داده می شود.)

آدمک آخر دنیاست بخند.

آدمک مرگ همین جاست بخند.

دسته خطی که ترا عاشق کرد

شوخی کاغدی ماست بخند.

آدمک خر نشوی گریه کنی دنیا سراب است بخند

 آن خدایي که بزرگش خواندی بخدا مثل تو تنهاست بخند........

ایمنی سفر در جاده ها

در كشور ما سوانح و حوادث مهمترين علت مرگ به شمار مي‌رود. عواملي كه بر ايمني سفر در جاده‌ها و كاهش آسيب ناشي از تصادف مؤثرند عبارتند از:

1-      كنترل سرعت.

2-      كنترل خستگي.

3-      استفاده از وسايل ايمني نظير كمربند ايمني و صندلي ويژه كودك.

4-      رانندگي صحيح و كنترل خودرو قبل از رانندگي.

 سرعت عامل خطر كليدي آسيب‌هاي ناشي از حوادث ترافيكي است با كنترل سرعت ازاين آسيب‌ها پيشگيري كنيم.

 1-كنترل سرعت

سرعت كه به عنوان يك عامل خطر كليدي در آسيب‌هاي ناشي از حوادث ترافيكي مطرح شده است هم بر خطر تصادف و هم بر شدت آسيب‌هاي ناشي از تصادف‌ها تأثير مي‌گذارد.

-     خودرويي كه با سرعت 50 كيلومتر در ساعت حركت مي‌كند معمولاً براي توقف به 13 متر مسافت نياز دارد و خودرويي كه با سرعت 40 كيلومتر در ساعت حركت مي‌كند به مسافت كمتراز 5/8 متر براي توقف نياز دارد.

-     به طور متوسط كاهش سرعت به ميزان 1 كيلومتر در ساعت باعث مي‌شود كه خطر تصادف‌هاي آسيب‌زا 3% و خطر تصادف‌هاي مرگبار 5% - 4% كاهش يابد.

-     همچنين سرعت بر شدت ضربه تصادف تأثير مي‌گذارد. احتمال مرگ براي سرنشينان خودرو با سرعت 80 كيلومتر در ساعت 20 برابر زماني است كه سرعت حين تصادف 30 كيلومتر در ساعت باشد.

-     ارتباط بين سرعت و شدت آسيب، به خصوص براي افراد آسيب‌پذيري مانند عابران پياده وموتورسواران و دوچرخه سواران بحراني است. به عنوان مثال ثابت شده است كه عابران پياده در زمان برخورد با يك خودرو كه سرعت آن 30 كيلومتر در ساعت يا كمتر است، 90% شانس زنده ماندن دارند، در حالي كه در زمان برخورد باخودرويي كه 45 كيلومتر در ساعت سرعت دارد، شانس زنده ماندن عابران پياده كمتر از 50% است.

-     عابران پياده در تصادف باخودرويي كه 80 كيلومتر در ساعت سرعت دارد، به طور تقريبي اصلاً شانس زنده ماندن ندارند. در واقع شانس زنده ماندن عابران پياده با افزايش سرعت خودرويي كه با آن‌ها برخورد مي‌كند كاهش مي‌يابد.

 سرعت بالا زمان توقف، مسافت توقف و شدت ضربه تصادف را براي سرنشينان و عابرين افزايش مي‌دهد.

 2- كنترل خستگي

خستگي ايجاد شده به دليل مصرف داروهاي خواب‌آور، الكل و سوء مصرف مواد مخدر عامل بسيار مهمي است كه هم باعث افزايش تعداد تصادف‌هاي ترافيكي و هم شدت آنها مي‌شود.

عامل ديگر، اختلال در خواب و زمان رانندگي است كه هردو با افزايش خطر تصادف‌هاي رانندگي ارتباط قوي و شناخته‌شده‌اي دارند.

افرادي كه در طول شبانه روز 3 ساعت يا كمتر خوابيده باشند (اختلال شديد در خواب)، بالاترين ميزان خطر تصادف را نشان مي‌دهند و بين رانندگاني كه 7-5 ساعت را در شبانه‌روز به استراحت و خواب اختصاص مي‌دهند در مقايسه با افرادي كه بيشتر از 7 ساعت مي‌خوابند، اختلافي مشاهده نمي‌شود. خطر بروز تصادف‌هاي رانندگي در حدود ساعت 5-2 صبح تقريباً 5 برابر بيشتر از رانندگي در زمان‌هاي ديگر شبانه‌روز است.

عامل ديگر خستگي و خواب‌آلودگي، مصرف الكل است. هرچه مقدارالكل در خون بالاتر و سن راننده كمتر باشد خطر تصادف‌هاي رانندگي افزايش مي‌يابد.

مصرف بعضي از داروها با تأثير مستقيم يا غيرمستقيم روي سيستم عصبي مركزي، مكانيسمي شبيه الكل دارند و باعث بروز اختلال در رانندگي مي‌شود. استفاده از دارو، خواه براي درمان وخواه سوء مصرف آن، در عملكرد راننده تأثير به سزايي دارد.

 به محض احساس خستگي و خواب آلودگي در محل مناسبي توقف نموده و استراحت كنيد.

 3- رانندگي صحيح

رانندگي صحيح يعني:

الف) ارزيابي خودرو قبل از رانندگي، و پاسخ به پرسش‌هاي ذيل:

• آيا به تازگي خودروي خود را براي ارزيابي فني – مكانيكي بازديد كرده‌ايد؟
• آيا نشانگرهاي خودرو، نظير دسته راهنما و صفحه كليدها، عقربه كيلومتر شمار، درجه آب و روغن و بنزين سالم است؟
• آيا وضعيت باتري، روغن موتور، روغن ترمز و رادياتور مناسب است؟

 سلامت خودرو را قبل از سفر ارزيابي كنيد.

 آيا عاج تايرها مناسب است؟

• آيا پيچ و مهره چرخ‌ها محكم است؟
• آيا باد چرخ‌ها ميزان است؟
• آيا كاركرد ترمزها مناسب است؟
• آيا فرمان سالم است؟
• آيا متعلقاتي مانند چراغ‌ها، بوق، برف پاك كن و ... سالم است؟

 ب) رفع عيوب قبل از رانندگي؛

ج) استفاده از وسايل ايمني در خودرو نظير كمربند ايمني، صندلي ويژه شيرخوار؛

د) رانندگي بدون هرگونه خستگي (ناشي از كم خوابي، فشار روحي، استفاده از دارو، مواد مخدر، ...) حساسيت و سرماخوردگي؛

ه‍( آگاهي هرچه بيشتر راننده نسبت به شرايط جسماني و روحي خود و ساير استفاده‌كنندگان از جاده( شامل سرنشينان خودرو، راننده و سرنشينان خودروهاي ديگر، عابران به ويژه عابران آسيب‌پذير و ...)

تصادف‌هاي مختلف، اعتماد به نفس اغراق‌آميز راننده نسبت به آشنايي قبلي با راه و شرايط پيرامون راننده است.

• انتخاب مسير؛
• مشاهده، واكنش و تصميم‌گيري؛
• وضعيت اقليمي، جمعيتي و اجتماعي جاده؛
• استفاده ازعلائم و نشانه‌هاي حركتي، گردشي و توقفي در حين حركت و فرصت كافي دادن به ساير استفاده‌كنندگان از جاده و خيابان، از جمله عابران و به ويژه عابران آسيب‌پذير و در محل‌هاي پرجمعيت، مانند مراكز خريد، مدارس و ... ؛
• تابلوهاي علايم و نشانه‌هاي راهنمايي و رانندگي ؛
• رعايت فاصله با خودروي جلو و عقب (فاصله‌اي برابر طول 4 خودرو در سرعت 60 كيلومتر در ساعت)، يا سه ثانيه تا خودروي جلويي پس از ايست كامل ؛
• توجه به خودروهاي دو و سه چرخ و خودروهاي نامتعارف ؛

و) توجه راننده به پيرامون:

• وضعيت و ظرفيت خودروي خود،
• وضعيت و ظرفيت ديگر خودروهاي موجود در جاده،
• وضعيت و ظرفيت فيزيكي و ترافيكي جاده و خيابان.

 به خودروهاي جلو، عقب و اطراف، تابلوها و علايم رانندگي و ايمني جاده توجه كنيد.

 4- صندلي ويژه كودك

امروزه يكي از علل بارز مرگ و مير كودكان و نوجوانان در خودرو، عدم استفاده از وسايل ايمني است. از اين رو، بايد وسيله نقليه ضروري در خودرو است كه استفاده از آن، بخشي از فرهنگ عبور و مرور محسوب مي‌شود و بايد به اجرا درآيد.

 استفاده از صندلي ويژه كودك در خودرو:

در راستاي پيشگيري از تصادف‌هاي جاده‌اي (راه‌ها) و كاهش آسيب‌ها و عواقب ناشي از آن، استفاده از صندلي ويژه كودك در خودروها ضروري است.

-     استفاده صحيح از صندلي ويژه كودك، تاثير اين وسيله را در كاهش آسيب‌ها نمايان مي‌كند. نقش صندلي ويژه كودك در خودرو و كمربندي ايمني براي بزرگسالان يكسان است.

 استفاده از اين صندلي‌ها به وزن و سن كودك بستگي دارد:

-          «صندلي رو به عقب» كه مخصوص نوزادان است.

-          «صندلي رو به جلو» كه مخصوص كودكان است.

-          صندلي نگهدارنده (بوستر) كه مجهز به كمربند ايمني و مخصوص نوجوانان است.

استفاده نادرست از صندلي ويژه كودك، ميزان تأثيرگذاري اين وسيله رادر كاهش آسيب‌ها كم مي‌كند.

نحوه نشاندن كودك در خودرو با توجه به سن او متفاوت است.

 استفاده از كمربند ايمني مخصوص بزرگسالان براي كودكان خطرناك است. زيرا هنگام تصادف به راحتي از ميان آن به بيرون پرت مي‌شوند.

 از سن 12 سالگي به بعد، بچه‌ها هم مي‌توانند مانند بزرگترها در صندلي جلو بنشينند و از كمربند ايمني خودرو استفاده كنند اما بچه‌هاي زير 12 سال يا كوتاه قامت (كمتر از 130 سانتي‌متر) بايد فقط در صندلي عقب بنشينند.

 از آن جا كه والدين، الگوي كودكان هستند توصيه مي‌شود: هم براي حفظ جان خود و هم براي آموزش به فرزندان، هيشه از كمربند ايمني استفاده كنيد.

 نكته‌هاي مهم ايمني براي كودكان و والدين:

1-      نشاندن كودك در صندلي ويژه كودكان كه به صندلي خودرو نصب شده باشد.

2-      گذاشتن يك تشك روي صندلي كودكان بالاتر از يك سال تا آنها با آرامش، محيط بيرون خودرو را تماشا كنند.

3-   گذاشتن اطفال زير يك سال در ساك مخصوص كودكان و قراردادن آن در صندلي عقب خودرو. كودكان بزرگتر در صورت نشستن در صندلي جلو، بايد از كمربند ايمني استفاده كنند.

4-      هنگام حركت خودرو از نشاندن كودكان در صندلي جلو و بغل راننده و يا فرد كنار راننده خودداري كنيد.

5-   صندلي كودك نبايد در جلوي كيسه‌هاي هوا باشد، زيرا در هنگام تصادف علاوه بر امكان برخورد كودك با داشبورد، ممكن است فردي كه كودك را در بغل دارد روي او بيفتد.

6-   ايستادن كودك در خودرو خطرناك است، پس هرگز نبايد به او اجازه اين كار داده شود. براي نشستن كودكان در خودرو بهترين و ايمن‌ترين كار، نشستن كودك روي صندلي عقب و بستن كمربند ايمني مخصوص است.

7-      استفاده از كمربند ايمني مخصوص در صندلي عقب خودرو

 كودكان زير 5 سال بايد در صندلي ويژه، روي صندلي عقب خودرو محكم بسته شوند.

 خودرويي كه با سرعت 40 كيلومتر در ساعت در حركت است، اگر ناگهان ترمز كند هرچه در آن است، چه انسان و چه وسايل به جلو پرت مي‌شوند و با داشبورد و شيشه جلوي خودرو برخورد مي‌كنند. به همين منظور بچه‌هاي زير 12 سال هميشه بايد در صندلي عقب خودرو باشند.

ممكن است در زمان تصادف، كودكي كه در خودرو است، به شدت مجروح شده يا حتي شدت تصادف به مرگ او منجر شود.

هرساله صدها كودك در اثر تصادف‌هاي جاده‌اي جان خود را از دست داده يا مجروح مي‌شوند؛ ولي متاسفانه والدين هيچ گاه تصور نمي‌كنند كه ممكن است اين اتفاق روزي براي كودكان آنها نيز بيفتد و به هشدارها توجه ندارند.

 ايستادن كودك روي صندلي خودروي در حال حركت ممنوع است.

 بعضي از كودكان دوست دارند به هنگام حركت خودرو دست خود را از شيشه آن خارج كنند و از برخورد باد با دست خود لذت مي‌برند. در چنين حالتي اگر خودرو ديگري با سرعت از كنار خودروي اولي بگذرد. هرلحظه ممكن است با دست و بازوي كودك برخورد كند. براي جلوگيري از بروز چنين حوادثي علاوه بر توصيه به رعايت قوانين ايمني، استفاده از صندلي ويژه كودك در خودرو و نشاندن و بستن كودك به صندلي امري ضروري است.

 به كودكان توصيه كنيد هرگز دست يا سرخود را از شيشه خودرو بيرون نياورند.

سيستم مديريتي

نظامي است هدفمند و سازماندهي شده با برنامه ريزي خاص كه با تهيه دستورالعملها، روشهاي اجرايي و استانداردها و مقررات جاري استقرار يافته و مورد بازنگري قرار

مي گيرد و در مقاطع زماني مختلف اصلاح

مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ گردد

مزاياي اجرا

n     بررسي پروژه از نظر مسايل بهداشت، ايمني و محيط زيست در تمامي مراحل

n     اطمينان به مديريت در مشخص كردن ريسكها و روشهاي كنترل و كاهش آنها

n     رعايت استانداردهاي موجود در ارتباط با پروژه در تمامي مراحل HSE

n     كاهش هزينه ها و افزايش سودآوري و رقابت در بازارهاي جهاني بسترسازي مناسب جهت اخذ و اجراي كليه استانداردهاي مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست

n      افزايش اطمينان پرسنل از كاهش و كنترل خطرات بالقوه و بالفعل موجود در پروژه و اثرات سوء آنها

در چه مرحله اي از پروژه، HSE قابل پياده سازي است؟

1.   ارزيابي

2.   انتخاب

3.   قبل از تصويب پروژه

4.   قبل از ساخت

5.   ساخت و نصب

6.   قبل از راه اندازي

7.   راه اندازي و عمليات

اعضاي تيم اجرايي HSE

n     دبير تيم

n     متخصص HSE

n     نماينده بهره برداري

n     از مهندس فرايند، متخصص ايمني نصب، متخصص كنترل فرايند و ساير افراد نيز مي توان كمك گرفت.

عناصر سيستم مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست

1. رهبري و تعهد

2. خط مشي و اهداف استراتژيك

3. سازمان، منابع و مستند سازي

4. ارزيابي و مديريت ريسك

5. طرحريزي

6. استقرار و پايش

7.  مميزي و بررسي مجدد

. رهبري و تعهد

شركت‌ بايستي نسبت به ايجاد و تداوم فرهنگي كه حامي نظام مديريت HSE براساس:

اعتقاد به علايق و خواسته‌هاي شركت براي بهبود اجراء اصول بهداشت، ايمني و محيط زيست.

ايجاد انگيزه براي بهبود اجراء اصول بهداشت، ايمني و محيط زيست توسط كاركنان.

پذيرش مسئوليت فردي و پاسخگويي براي اجراء اصول بهداشت، ايمني و محيط زيست.

اعتقاد به يك نظام مديريت بهداشت، ايمني و محيط زيست كار آمد.

باشد اقدام نموده و كاركنان شركت و پيمانكاران آن بايستي درايجاد و حفظ يك چنين فرهنگ پويايي نقش داشته باشند

. خط مشي و اهداف استراتژيك

دراين بخش ديدگاه‌ها ، مقاصد و خواسته هاي مديريت و اصول عملكرد و اشتياق ايشان نسبت به بهداشت، ايمني و محيط زيست و هدف

از بهبود كارآئي عملكرد HSE

بيان مي‌گردد.

مديريت ارشد شركت بايستي خط مشي‌ها و اهداف استراتژيك را تعيين و مستند نموده و اطمينان حاصل كند كه آنها:

n     با اهداف و خط مشي تعيين شده از سوي شركت مادر سازگار ‌باشد.

n     مرتبط با فعاليت‌ها، محصولات و خدمات قابل ارائه توسط شركت بوده و همچنين تأثيرات آنها بر HSE نيز مد نظر قرار گيرد.

n     با ساير خط مشي‌هاي جاري در شركت سازگار باشد.

n     به همان ميزان كه به ساير خط مشي‌ها و اهداف اهميت داده مي‌شود، مورد توجه قرار گيرد.

n     بدرستي استقرار يافته در تمامي سطوح سازمان مورد توجه قرار گرفته  و در عمق سازمان جاري گردد. در دسترس عموم قرار گيرد.

n     تمامي الزامات قانون و قوانين مربوطه در آن‌ها رعايت گردد.

n     در جائي كه قوانين و مقرراتي وجود ندارد، استانداردهايي كه خودشان معيار قرار داده‌اند، مورد استفاده قرار گيرد.

n     شركت را ملزم به كاهش ريسك‌ها و عوامل بالقوه آسيب رساندن بهداشتي، ايمني و زيست محيطي ناشي از فعاليت‌ها، توليدات يا خدمات به پايين‌ترين حد ممكن ‌نمايد.

 خط مشي

خط مشي ايمني و بهداشت به عنوان مثال مي‌تواند در برگيرنده تعهد نسبت به:

n     برقراري روشهاي اجرائي و ايجاد عادات توجه به ايمني  وبهداشت وجد و جهد در مسير ايجاد محيط كاري، عاري از حادثه باشد.

n     فراهم نمودن تسهيلات، تجهيزات و واحدهاي توليدي كه براساس اصول مهندسي ساخته شده‌اند و حفظ نگهداري آنها در شرايط ايمن باشد.

n     صراحت در بيان مشكلات و مسائل و همچنين مشاركت در طرح موضوعات ايمني، بهداشت را ترويج نمايند.

n     فراهم نمودن دوره‌هاي آموزشي به منظور توانا نمودن كاركنان براي انجام كار بطريق ايمن و حفظ سلامت آنها باشد.

n     انجام سلسله فعاليت‌هاي تبليغي سازمان يافته و منسجم براي بالا بردن دانش و آگاهي ايمني، بهداشت باشد.

خط مشي زيست محيطي به عنوان مثال مي‌تواند، بيانگر تعهد نسبت به:

n     توجه صحيح نسبت موضوعات محيط زيست وجد و جهد نمودن به منظور كاهش ريسكهاي زيست محيطي به حداقل ميزان ممكن باشد.

n     كاهش پساب (ضايعات) و صرفه جوئي در مصرف مواد، سوخت و انرژي باشد.

n     كاهش و در صورت امكان اجتناب از برون ريز و خروجي‌هاي زيان آور براي محيط زيست باشد.

n     فراهم نمودن شرايط لازم براي برگزاري دوره‌هاي آموزشي و همچنين بالا بردن آگاهي كاركنان باشد.

n     مشاركت در فعاليت‌هاي پيشگامان زيست محيطي و تدوين مقررات مربوطه باشد.

n     كاهش عوامل بالقوه آسيب رسان و تأثيرات سوء زيست محيطي طرح‌هاي جديد و توسعه‌اي به حداقل ميزان ممكن باشد.

n     تلاش در جهت آرمان توسعه پايدار اقتصادي بر پايه موضوعات زيست محيطي باشد

خط مشي

از سوي بالاترين مقام، توسعه يافته و حمايت ميشود

 بايد به صورت قابل فهم براي گروههاي ذينفع تهيه شده و در دسترس قرار گيرد

(مثلا از طريق درج در گزارش ساليانه، تهيه كتابچه و نصب در تابلو اعلانات)

 شركت ميتواند داراي خط مشي جداگانه براي هر يك از بخشهاي بهداشت، ايمني و محيط زيست باشد يا اينكه يك خط مشي جامع بهداشت، ايمني و محيط زيست داشته باشد.

. سازمان، منابع و مستند سازي

در اين بخش سازمان دهي نيروي انساني، منابع و مستند سازي براي كارآئي عملكرد HSE مورد بحث قرار مي‌گيرد.

مسئوليتها و ساختار سازماني  1-3

نماينده( نمايندگان) مديريت  2-3

منابع  3-3

شايستگي و صلاحيت  4-3

عمومي

آموزش

پيمانکاران  5-3

ارتباطات  6-3

مستند سازي و كنترل  7-3

مستند سازي نظام بهداشت، ايمني و محيط زيست

كنترل اسناد

ارزيابي و مديريت ريسك

در اين بخش چگونگي تعيين عوامل بالقوه آسيب رسان HSE و ارزيابي ريسك‌هاي مربوطه، براي تمام فعاليت‌ها/ محصولات/ خدمات توسعه آنها و همچنين كاهش اين ريسك‌ها مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

1-4- تعيين عوامل بالقوه آسيب رسان

2-4- ارزيابي اثرات عوامل آسيب رسان بر انسان، سرمايه و محيط زيست

3-4- ثبت عوامل بالقوه آسيب رسان

4-4- اهداف و معيار اجرا

5-4- اقدامات كاهش ريسك

گام هاي اساسي مديريت عوامل بالقوه آسيب رسان

تعيين عوامل بالقوه آسيب رسان

 ارزيابي عوامل بالقوه آسيب رسان برجسته و اثرات آنها

 مستند سازي عوامل و به كارگيري الزامات قانوني

 تعيين جزئيات اهداف و معيار كارايي عملكرد

 تعيين و ارزيابي اقدامات كاهش ريسك

 اعمال اقدامات انتخابي براي كاهش ريسك

پرتو يا تشعشع :

 عبارت است از انرژي كه به صورت امواج يا ذرات در خلاء يا در محيط مادي منتشر مي شود. بطور ساده پرتوها را مي توان انرژي عبوري تعريف كرد. برخي از پرتوها داراي جرم و بعضي فاقد آن مي باشند و با توجه به ميزان انرژي، داراي قدرت نفوذ در ماده هستند. پرتوها به دو دسته پرتوهاي يونيزان (يونساز) و پرتوهاي غير يونيزان (غير يونساز) طبقه بندي مي شوند. معمولا وقتي همراه با واژه پرتو كلمه ديگري بكار نرود پرتوهاي يونيزان مورد نظر مي باشد.

پرتو يونيزان :

 پرتوهاي يونيزان با عبور از محيط، توليد ذرات باردار منفي و مثبت مي كنند. منابع مولد پرتوهاي يونيزان مي تواند مانند پرتو X، انرژي هسته اي و زباله هاي ساخت بشر باشد، يا مي تواند مانند پرتوهاي كيهاني حاصل از خورشيد يا مواد راديواكتيو پوسته زمين كه بصورت ذره (تشعشع ذره اي) يا انرژي خالص بدون جرم و بار الكتريكي (پرتوهاي الكترومغناطيسي) تابش مي شوند زمينه طبيعي داشته باشند.انواع این نوع پرتو عبارتند از :

1) ذرات آلفا: از هسته عناصر سنگین مانن رادیوم 206  و پلوتونیم 239 در عصر تجزیه خود به خودی هسته عنصر رادیواکتیو ساطع می شود. ذره آلفا شامل دو پروتون و دو نوترون بوده که حاوی جرم سنگینی معادل 4 واحد جرم اتمی و بار الکتریکی 2+ است این مشخصات باعث می شود که ذره آلفا قدرت یونیزاسیون بالایی داشته باشد . در مقابل قدرت نفوذ اشعه آلفا بسیار کم و در بافت ها در حد mµ 50 است و فقط می تاند از ضخامت چند سلول عبور نماید . حتی یک لایه رطوبت می تواند مانع نفوذ و در نتیجه شناسایی اشعه آلفا توسط دستگاه های آشکار ساز گردد . ذره آلفا نمی تواند از لایه شاخی پوست عبور نماید و بنابراین تنها زمانی خطرناک است که درون بدن قرار گیرد .

2) ذرات بتا: ذرات بتا با حرف يوناني β نشان داده مي شوند و قدرت نفوذ بيشتري نسبت به ذرات آلفا دارند و براي متوقف كردن آنها به چند ميلي متر آلومينيوم نياز است. ذرات بتا الكترونهايي با بار مثبت و منفي مي باشند كه نگاترون (الكترون منفي) و پوزيترون (الكترون مثبت) ناميده مي شوند.

3) نوترون: نوترون ذره اي با جرمي برابر يك دوازدهم جرم اتم كربن و فاقد بار الكتريكي است. يكي از منابع اين ذرات، راكتورهاي هسته اي هستند كه در آنها اورانيم شكافته شده و نوترون و انرژي حرارتي آزاد مي كند. از اين رو نوترونها را تنها مي توان در مجاورت منابع توليد اين ذرات در زماني كمتر از يك ثانيه آشكار ساخت.

4) پرتو X و گاما: پرتوهاي X و گاما مانند نور مرئي امواج راديويي و ميكروويو، امواج الكترومغناطيس مي باشند و بخشي از طيف الكترومغناطيسي را تشكيل مي دهند. با اين وجود در ميان موارد ذكر شده فقط پرتوهاي X و گاما هم پرتو يونيزان و هم امواج الكترومغناطيس محسوب مي شوند. پرتوهاي X و گاما از بيشترين فركانس در بين همه امواج الكترومغناطيس برخوردارند و بنابراين داراي كوتاهترين طول موج هستند از اين رو بيشترين مقدار انرژي را حمل مي كنند . پرتوهاي X، با شتاب الكترونها در ولتاژ بالا و برخورد به يك هدف فلزي، ترجيحا با عدد اتمي بالا توليد مي شوند. پرتوهاي گاما از فعل و انفعالات درون هسته اتم و پرتوهاي X از فعل و انفعالات خارج هسته اتم منشا مي گيرند .

مزایای استفاده از پرتو ها و مواد رادیواکتیو

·    تولید برق از طریق نیروگاههای اتمی ( مزایای تولید برق از طریق نیروگاه های اتمی در مقایسه با سایر منابع تولید کننده برق و انرژی : صرفه اقتصادی ، تولید برق از طریق نیروگاه اتمی آلودگی نیروگاههای کنونی را ندارد ، تولید هفت هزار مگاوات با مصرف 190 میلیون شبکه نفت خام ، هزارتن دیاکسید کربن ، 150 تن ذرات معلق در هوا ، 130 تن گوگرد و 50 تن اکسید نیتروژن را در محیط زیست پراکنده می کند، در حالی که نیروگاه اتمی چنین آلودگی را ندارد. )

در پزشکی تشعشعات هسته ای کاربردهای زیادی دارند که اهم آنها عبارتند از:

• رادیو گرافی

• گامااسکن

• استرلیزه کردن هسته ای و میکروب زدایی وسایل پزشکی با پرتو های هسته ای

• رادیو بیولوژی

·    تهیه و تولید کیتهای رادیو دارویی جهت مراکز پزشکی هسته ای

·                    تهیه و تولید رادیو دارویی جهت تشخیص بیماری تیرویید و درمان آنها

·                    تهیه و تولید کیتهای هورمونی

·                    تشخیص و درمان سرطان پروستات

·                    تشخیص سرطان کولون ، روده کوچک و برخی سرطانهای سینه

·                    تشخیص تومورهای سرطانی و بررسی تومورهای مغزی ، سینه و ناراحتی وریدی

·                    تصویر برداری بیماریهای قلبی ، تشخیص عفونتها و التهاب مفصلی ، آمبولی و لختههای وریدی

·                    موارد دیگری چون تشخیص کم خونی ، کنترل رادیو داروهای خوراکی و تزریقی

کاربرد انرژی هسته ای در بخش دامپزشکی و دامپروری : 

تکنیکهای هسته ای در حوزه دامپزشکی موارد مصرفی چون تشخیص و درمان بیماریهای دامی ، تولید مثل دام ، اصلاح نژاد و دام ، تغذیه ، بهداشت و ایمن سازی محصولات دامی و خوراک دام دارد .

کاربرد انرژی هسته ای در دسترسی به منابع آب :

تکنیکهای هسته ای برای شناسایی حوزه های آب زیر زمینی هدایت آبهای سطحی و زیر زمینی ، کشف و کنترل نشت و ایمنی سدها مورد استفاده قرار میگیرد. در شیرین کردن آبهای شور نیز انرژی هستهای کاربرد دارد.

کاربردهای کشاورزی:

تشعشعات هسته ای کاربرد های زیادی در کشاورزی دارد که مهم ترین آنها عبارتست از:

• موتاسیون هسته ای ژن ها در کشاورزی

• کنترل حشرات با تشعشعات هسته ای

• جلوگیری از جوانه زدن سیب زمینی با اشعه گاما

• انبار کردن میوه ها

کاربردهای صنعتی:

پرتوها در صنعت کاربردهای زیادی دارد از جمله مهمترین آنها عبارتند از:

• نشت یابی با اشعه

• دبی سنجی پرتویی(سنجش شدت تشعشعات ، نور و فیزیک امواج)

• سنجش پرتویی میزان سائیدگی قطعات در حین کار

• سنجش پرتویی میزان خوردگی قطعات

• چگالی سنج مواد معدنی با اشعه

• کشف عناصر نایاب در معادن

استفاده از پرتوها در دیرینه شناسی ( باستان شناسی) و صخره شناسی ( زمین شناسی) که عمر یابی صخره ها و موارد اکتشافی با C14 باستان شناسی خیلی مشهور است

تاثیرات بیولوژیکی پرتو ها در انسان

اثرات بیولوژیکی ناشی از پرتوهای یونیزان به دلیل برخورد انرژی به سلول بافت ها و ایجاد تغییرات شیمیایی درون بافت هاست . این تغییرات از ساختار رادیکالهای آزاد و ملکول های برانگیخته ناشی می شود . 60 % آب درون بافت ها بخاطر رادیکال های  Hو OH موجود در آن هدف خوبی برای فعالیت این بافت ها می باشد . واکنش و فعالیت این رادیکال های آزاد  با ملکول های مهم بیولوژیکی واکنش غیر مستقیم پرتو(  Indirectation of radiation) نامیده می شود. واکنش مستیم پرتو به تاثیر سریع فیزیکی ناشی از پرتو های یونیزان بر روی ملکول های بیولوزیک حیاتی و مهم برمی گردد. هر کدام از این دو مکانیسم مي تواند صدمات ملکولی را تقریبا بلافاصله (10¹⁴-10³) پس از مواجهه با پرتو ایجاد نماید .

واکنش غیرمستقیم طیف گسترده ای از پرتو ها را شامل می شود که در جدول27-5 انواع مهم صدمات بیولوژیکی مرتب شده است. اثرات بیولوژیک پرتو ها یونیزان در انسان بسته به شرایط مختلف مواجهه و فاکتورها و عوامل بیولوژیک تغییر می کند. مهمترین آنها عبارتند از:

·    میزان دوزdose rate :

تاثیرات وعوارض ایجاد شده بوسیله پرتوها ، با تغییر میزان دوز دریافتی کاهش می یابد . این تغییر اثر DREF (dose rate effectiveness یا فاکتور بی اثری میزان دوز) نامیده می شود .

روند جبران بیولوژیکی عوارض برخورد اشعه ، وقتی زمان بیشتری داشته باشد به صورت محسوس افزایش خواهد یافت . کاهش اثرات بیولوژیک هر دوز در مقادیر زیاد نسبت به مقادیر دوزکمتر در یک فاکتور حدود2 -10 نوسان دارد. مناسب ترین حالت آن مقدار 3 است. مقادیر دوز زیاد باید بالای0.5 Gy/min ( >5rad/yr) باشد .

·    تقسم بندی دوز ( dose fractionation)

تقسیم بندی یک دوزبه تقسیمات کوچکتر معین در زمان های جدا از هم باعث کاهش صدمه بیولوژیکی نسبت به بعضی دوزهای کلی ( زیاد) در یک زمان می شود . از لحاظ عوارض ، تقسیم بندی دوز مشابه دوز کمتر است و زمان بیشتری برای جبران ( ترمیم ) ارائه می دهد .

·    جابجایی خطی انرژی ( linear energy transfer ) :

تاثیرات بیولوژیک زیادتر از LET ( جابجایی خطی انرژی ) پرتوهای بزرگتر از قبیل ذره های آلفا و نوترون ناشی می شود .

·                      حساسیت بافتها  ( Tissue sensitivity )

بافتهایی که سلول های باقدرت بیشتر برای تقسیم شدن دارند نسبت به بافتهاییی که دیرتر تقسیم می شوند حساسیت بیشتری در مقابل اشعه دارند . بعضی بافتهای حساس به اشعه سلول های ابتدایی تخمدان و بیضه، سلول های مغز استخوان و سلول های اپی تلییال روده ای هستند . بافت هایی که از سلول های بالغ یا بدون تقسیم سلولی یا همراه با تقسیم سلولی آهسته شکیل شده اند مقاومت بیشتری در برابر اشعه دارند ؛ مثل بافت های کبد ، کلیه ، غضروف و استخوان .

·    سن ( Age )

در زمان رشد جنینی و همچنین در بچه های با سن کم بیشترین حساسیت نسبت به اشعه وجود دارد .

·    توزیع دوز ( Dose distribution )

عوارض ناشی از اشعه به وسیله دوز تابیده شده متفاوت به قسمت های متفاوت بدن به صورت آشکاری متفاوت است . برای مثال : دوزهای بالا به مغز استخوان که محافظت شده است ، همچنین به بافتهای داخلی یا خارجی محافظت شده و یا در فاصله دور نسبت به منبع واقع شده نیز آسیب می رساند .

v    سندرم حاد اشعه

در معرض قرار گرفتن فرد با دوز زیاد اشعه ، بالای  GY 1 یا rad 1000 ، در یک تماس یا در یکی دو روز ، باعث می شود مجموعه ای از نشانه ها و علایم آشکار و وخیم پیشرونده ناشی از پرتو در بدن وی ایجاد شود ( syndrome radiation ) . این عوارض در بازماندگان بمب اتمی ژاپن ، ربانیان حوادث راکتورهای اتمی و بیمارانی که در رادیولوژی به صورت تصادفی در معرض اشعه زیاد قرار گرفته اند مشاهده شده است .

اولین علایم عوارض اشعه حدود یک تا شش ساعت بعد از مواجهه تمام بدن با میزان قابل ملاحضه و بالای دوز پرتو بروز می کند . نشانه های زیر در بعضی مردم هنگام مواجهه با دوز میانگین نیز رخ می دهد . ( بی اشتهایی در دوز 0.2Gy  ، تهوع در دوز Gy0.75 ، استفراغ در دوز Gy 1 ، و اسهال در دوز Gy1 ) .

درد های نحیه شکم و معده نیز از نشانه های تقریبا متغیر مواجهه است و بناراین اهمیت چندانی ندارد . این علایم در صورتی که فرد با دوز مرگ آور مواجهه نیابد در عرض چند ساعت یا چند روز برطرف شده و فروکش می کند . معمولا این دوز ها یک دوره نهفتگی ( کمون ) را نیز در  پی دارند . نشانه دیگر مواجهه با دوزهای زیاد ایجاد اریتم پوستی است که می تواند در عرض چند دقیقه تا چند ساعت بعد از یک مواجهه با دوز بالا ظاهر شود . پاسخ پوستی به پرتوهای یونیزان ، پیچیده می باشد و نسبت به قسمت بندی دوز ، میزان دوز ، LET پرتو ، میزان نفوذ پرتو در بدن ، ناحیه آناتومی و قسمتی از بدن که تحت تاثیر پرتو قرار می گیرد و وجود دیگر محرک ها و التهاب آور ها متغیر است . یک راه تشخیص سریع که از اهمیت زیادی برخوردار است شمارش تعداد لنفوسیت های محیطی است . اگر تعداد لنفوسیت ها در عرض 48 ساعت پس از مواجهه 1000 عدد بر میلیمتر مکعب یا بیشتر باشد احتمال زنده ماندن بسیار خوب است و اگر تعداد آنها از این عدد کمتر باشد بر دوز وخیم و کشنده ( serious dose ) دلالت دارد . همچنین اگر تعداد لنفوسیت ها در 48 ساعت بعد از مواجهه کمتر از 500 لنفوسیت در میلی متر مکعب باشد بر پروگنوز ( پیش آگهی ) ضعیف دلالت دارد. در طول اولین روزهای بعد از مواجهه ، یک متغیر گلبول سفید بر خلاف lymphopenia رخ می دهد . کاهش مختصر در تعداد اسپرم ها بعد از مواجهه با mGy 80 پرتو و بیشتر از آن ممکن است اتفاق بیفتد ، اما به عنوان مدرک و دلیلی برای در دو ماه اول بعد از پرتو گیری استفاده نمی شود . در یک مورد بعد از پرتو گیری در آزمایشها از حدود Gy1.75 ، تعداد اسپرم ها در دو ماه اول نزدیک به نرمال بود اما یک aspermia موقتی در شش ماه بوجود آمد .

این آزمایش ممکن است به تشخیص مقادیر پرتوی جنسی ( gonada dose ) کمک کند اما این به تشخیص میزان پرتو مشابه نیست . آنالیز سیتوژنیک (  cytogenic )  لنفوسیت های محیطی تست آزمایشگاهی بسیار حساسی برای آشکار شدن یک پاسخ بیولوژیکی کلینیکی برای پرتو های یونیزان است . ناهنجری و نقص در کروموزوم ها بعد از مواجهه پرتو به صورت جهش های وارونگی ، جابجایی ، حذف ، دو مرکزی و حلقه ای شدن  دیده می شود . تعداد کروموزوم های دو مرکزی و حلقه ای در براورد مقدار پرتو ، مفید و کاربردی است . این روش در قسمت بعدی در مدیریت پزشکی موارد پرتو ها مورد بحث و گفتگو است . وقتی دوز زیاد تر Gy3 باشد به وسیله فولیکول های مو جذب می شود و ریزش مو را در پی دارد . این نشانه به صورت تقریبا ناگهانی در حدود هفده روز پس از مواجهه نمایان می شود . دوره نهفتگی بعد از نشانه های بیماری بعد از حدود سه هفته به میزان دوز بستگی دارد . دوره نهفتگی کوتاه مدت با دوز های بالاتر ایجاد می گردد . بعد از دوره نهفتگی عوارض خاص زیان های پرتو شروع به آشکار شدن می کند : بی اشتهایی ، خستگی مفرط ، کسالت ، تب ، epilation ، بیماری های عفونی ، خون ریزی ها و عوارض ناشی از خون ریزی .

در این مرحله علایم سرکوب مغز استخوان ، تصویر کلینیکی غالب را تشکیل می دهد . افزایش ناموفق (  abortive rice ) یا تغییرات موقتی کم تعداد لنفوسیت ها در حدود 8 – 20 روز بعد از مواجهه وجود دارد . فقدان این افزایش ناموفق بر پروگنوز ( پیش آگهی ) ضعیف دلالت دارد . از این گذشته سلول های سفید خون کم می شود تا اینکه 25- 45 روز بعد از مواجهه به حداقل تعداد خود می رسد . همچنین تعداد پلاکت ها 25 – 35 روز بعد از مواجهه کاهش می یابد . مواجهه کشنده با پرتو می تواند برنامه های زمانی ذکر شده را کوتاه تر نماید . سلول قرمز خون فقط کاهش آهسته ای را در سلول های با اندازه بزرگ تر در طول دوره عوارض بعد از مواجهه از خود نشان می دهند . خون ریزی فاکتور قابل ملاحظه ای است که می تواند در مجموعه سلول های قرمز خون کاهش جدی را در پی داشته باشد . به عبارتی عوارض پرتو ها بر مجموعه سلول های قرمز خون به اندازه جدیت ( اهمیت ) لکوسیت ها و پلاکت ها نیست . پس از رفع عوارض ایجاد شده در مغز استخوان که باعث کاهش زیادی در تعداد عنصر های خون شده اند ، عنصر های خون شروع به بهبود و افزایش ( بازگشت ) می کنند . لکوسیت ها و پلاکت ها در حدود شش ماه یا کمتر ( پس از رفع عارضه سرکوب مغز استخوان ) کامل شده و کاملا بهبود می یابد . بهبودی لنفوست ها آهسته تر وده و ممکن است در سطوح کمتر از حد نرمال تا چند سال باقی بماند . نشانه های بالینی به تدریج از بین رفته ولی خستگی های مفرط برای ماه های زیادی ادامه می یابد .

عقیمی و نازایی موقتی در بیشتر از یک یا دو سال ممکن است نمایان گردد . اگرچه بهبود عوارض حاد ممکن است در دوره های طولانی تری انجام شود اما می تواند عوارض مواجهه بعدی را تشدید کند . عارضه های ذکر شده برای مواجهه تمام بدن با مقدار متوسط پرتو گاما یا ایکس در محدوده Gy 2 – 5  است .

در این محدوده عوارض هماتولوژیک تهدید های اصلی برای سلامت بیماران اس . در دوز حدود Gy 7 ، زخم های دستگاه گوارش و کاهش مایعات در روز های اول تا حدود دو هفته بعد از مواجهه رخ دهد . مرگ ناشی از عارضه ی عوارض گوارشی (  gastrointestinal complication ) نیز در این مرحله رخ می دهد . در مواجهه دوزهای بسیار زیاد حدود Gy20 با تمام بدن عوارض گوارشی در عرض چند ساعت ایجاد می شود و فرد به شوک کاهش فشار خون دچار خواهد شد .

کاهش زیاد حجم مایعات باعث کاهش فشار خون شده و در عرض چند روز مرگ را در پی خواهد داشت . سوختگی شدید دوز در دوز های بالاتر مشابه همین دوز می باشد .

سوختگی های پوستی ناشی از پرتو ها :

سوختگی های موضعی در اثر تابش دوز زیاد اشعه به قسمتی از بدن اتفاق می افتد . پیشرفت علایم سوختگی ناشی از پرتو خیلی آهسته تر از سوختگی دمایی رخ می دهد. طبقه بندی بالینی ناشی از پرتو های حاد شامل اریتم ( در درجه اول ) ، سوختگی اپیدرم ( درجه دوم ) ، و سوختگی تمام ضخامت پوست ( درجه سوم ) است .

v    مواجهه داخلی با نوکلوئوتید ها

هر مادّه رادیو اکتیو که وارد بدن شود ( از راه ریه ، دستگاه گوارش ، یا زخم ) به عنوان منبع داخلی شناخته می شود . یک منبع درونی رادیو اکتیو به پرتو زایی خود ادامه می دهد تا زمانی که از راه های طبیعی مثل ادرار و مدفوع دفع شود و یا بی اثر و خنثی گردد . جذب این مواد در بدن به فاکتور های متفاوتی بستگی دارد . در دستگاه تنفسی اندازه ذره و خواص شیمیایی آن خیلی اهمیت دارد .  مقدار خطری که از تشعشع داخلی ایجاد می شود خیلی به نوع اشعه که توسط رادیو نوکلوئوتید بوجود می آید و خصوصیات آن بستگی دارد . اشعه آلفا به علت یون سازی زیادی که در ادامه مسیر خود دارد از اهمیت خاصی برخوردار است . اصلی ترین خطر ناشی از تشعشع ایجاد سرطان در قسمت های مختلف بدن است . این عارضه در مدت زیادی پس از مواجهه به وجود می آید . ایجاد سرطان در شخص به میزان دوز اشعه و حساسیت قسمت های تحت تاثیر بستگی دارد .

v          اثرات دراز مدت پرتو های یونیزان ( long term effect of radiation  )

برخی عوارض ناشی از اشعه یونیزان ، تاثیرات دراز مدت است . رادیودرماتیت ، کاتارت و عقیمی مثال هایی از این نوع عارضه هستند . عارضه های دیگر که با افزایش دوز ایجاد می شود عبارتند از : سرطان و اختلالات ژنتیکی .

1– رادیو درماتیت مزمن

عوارض رادیو درماتیت مزمن به صورت خشکی پوست ، کچلی ، قرمزی و آتروفی به همراه منطقه بسیار تلانژکتازی است . قسمت های مبتلا به تروما مقاومت چندانی نداشته و به آسانی دچار آسیب می شود . بعد از بهبود در بخش های مبتلا از بین رفتن رنگ طبیعی پوست دیده می شود .  S.CC شایعترین سرطان پوستی ناشی از اشعه است اما سرطان B.C.C نیز دیده می شود . حتی اگر صدمه به پوست وجود نداشته باشد ، بروز سرطان پوستی ناشی ا ز از اشعه به تنهایی نیز افزایش می یابد ؛ یعنی اشعه یونیزان به هر صورت باعث افزایش سرطان پوست می شود حتی اگر سبب رادیودرماتیت و یا آسیب مستقیم به پوست نشده باشد . با این وجود پوشت جزء اعضای حساس نسبت به اشعه یونیزان نیست و تابیدن بیش از Gy10 اشعه به پوست ، برای ایجاد عوارض پوستی لازم است .

2-  کاتاراکت

عدسی چشم از قسمت های حساس بدن نسبت به اشعه است . میزان بروز کاتاراکت همچنین شدت وسعت آن به دوز اشعه بستگی دارد . دوره نهفتگی بین تابش اشعه و بروز کاتاراکت کمتر از یک سال تا 35 سال گزارش شده است و میزان متوسط آن دو تا سه سال است . افزایش میزان دوز سبب کوتاه تر شدن دوره نهفتگی می شود . کاتاراکت ناشی از اشعه از قسمت خلفی عدسی به شکل یک پلاکت ساب کپسولر شروع می شود و کدورت به سمت هسته مرکزی عدسی پیشرفت می کند . این کاتاراکت در مراحل اولیه به راحتی از کاتاراکت ناشی از پیری قابل تشخیص است ولی از کاتاراکت دیگر عوامل آسیب رساننده مثل امواج مادون قرمز ، شوک الکتریکی ، ولتاژ بالا ، اشعه رادار و کاتاراگت ناشی از دارو ها و سموم ( که اینها نیز معمولا به شکل ساب کپسولر خلفی اند ) قابل تشخیص نیست .

3 – عقیمی

عقیمی یک عارضه دیر رس  شناخته شده در تابش به اندام های تناسلی است . البته عقیمی به عنوان یک عارضه جدی ناشی از اشعه تصادفی با اشعه یونیزان مطرح نیست . همچنین پس از تابش دوز های زیاد به تمام بدن ، یک دوره موقت عقیمی گزارش شده است

4 – اثرات تشعشع در دوران جنینی

جنین نسبت به دریافت اشعه بسیار حساس است . در دوره جایگیری تخمک بارور شده و پیش از آن تابش اشعه یونیزان باعث مرگ جنین خواهد شد . تشعشع در مرحله ارگانوژنز سبب بروز انواع مختلف اختلالات ساختاری در جنین خواهد شد . نوع عارضه ای که ایجاد می شود بستگی به زمان مواجهه دارد . بعد از هفته ششم ، حساسیت جنین به اشعه کاهش پیدا می کند و ممکن است تنها تکامل مغز و اندام های تناسلی در اثر مواجهه آسیب پیدا کند .

5 – ایجاد سرطان

مهمترین عارضه دراز مدت و دیررس اشعه یونیزان ایجاد سرطان است . سرطان به وجود آمده بوسیله اشعه از سرطان هایی که به طور معمول به وجود می آیند غیر قابل تشخیص است . با انجام مطالعات اپیدمیولوژیک ثابت شده است افرادی که در معرض اشعه قرار گرفته اند بیشتر از افراد معمولی دچار سرطان می شوند . مرحله نهفتگی بین مواجهه اشعه با اشعه و ایجاد سرطان حدود ده سال یا بیشتر طول می کشد . سن فرد مواجهه دیده نیز عامل مهمی برای تغییر در این مدت است . در سن کودکی احتمال ایجاد سرطان تیروئید بیشتر است . در زن هایی که کمتر از بیست سال سن دارند احتمال بروز سرطان سینه بیشتر اشت . به نظر می رسد هفتاد تا هشتاد درصد از مرگ های به خاطر سرطان تحت تاثیر وضعیت زندگی و عوامل محیطی باشد . سیگار کشیدن ، مصرف الکل و چگونگی تغذیه از جمله این عوامل مهم هستند .

تشعشع ، آلودگی های شیمیایی ، درمان های پزشکی و عفونت ها عوامل مهمی هستند که در درجه دوم اهمیت قرار دارند . در بررسی یکی از عوامل به عنوان عامل ایجاد سرطان ، اثرات عوامل دیگر نیز باید در نظر گرفته شود .

6 – کوتاهی عمر

در مطالعات انجام شده دیده شده که طول عمر در اثر تابش اشعه کوتاه می شود و پدیده پیری زود رس ایجاد می گردد . البته بعضی از این کوتاهی عمر می تواند به علت ایجاد سرطان در افراد اشعه دیده باشد .

7 – تاثیرات ژنتیک

اشعه یونیزان می تواند سبب بروز تغییرات ژنی و ایجاد صدمات کروموزومی گردد . اگر این تغییر ژنی در یک سلول جنسی باشد ، این صدمه به شکل یک اختلال وراثتی به نسل بعد منتقل خواهد شد . بیشتر اطلاعات راجع به تاثیرات ژنتیک از مطالعه بر روی حیوانات و به خصوص موش به دست آمده و اطلاعات بالا در مورد انسان بسیار ناچیز است . بیشترین اطلاعات ژنتیک در مورد اشعه یونیزان ، از مطالعه 38000 کودکی به دست آمده است که حداقل یکی از والدین در بمباران هیروشیما و ناکازاکی در معرض تشعشع قرار گرفته اند . مطالعه این افراد رابطه آماری معنی داری را نشان نمی دهد . به نظر می رسد برای دو برابر شدن اختلالات ژنتیک در انسان تابش حدود یک Sv اشعه لازم باشد . در حالی که اختلالات ژنتیک بین 20000 تا 30000 میلیون کودک زنده را تشکیل می دهد ، اشعه یونیزان کمتر از 50 مورد به این تعداد اضافه خواهد کرد . در مجموع به نظر می رسد شیوع اختلالات ژنتیک در افراد عادی در معرض اشعه بالا است . به همین دلیل تماس شغلی با اشعه تاثیر چندانی بر روی افزایش موارد اختلالات ژنتیک نمی تواند داشته باشد .

رابطه های دوز پاسخ مواجهه حاد تمام بدن با پرتوی x یا گاما

روشهاي كنترل پرتوهاي يونساز :

شوراي حفاظت در برابر پرتوها (ICRP) محدود كردن پرتوگيري را بر سه اصل استوار نموده است:

1-  هر آزمايش و عمل استفاده از پرتوهاي يونساز در صورتي انجام پذيرد كه نفع حاصل از آن مسلم و آشكار باشد.

2-  مقدار مجاز در هر مورد براساس حداقل پرتوگيري ممكن كه منطقا قابل قبول و مانع اجراي طرح نگردد، تعيين شود.

3-  مقدار معادل براي هر فرد از حداكثر مقدار مجاز تجاوز نكند. (در این بخش با استفاده از شیوه های متفاوتی نظیر کم کردن زمان مواجه فرد با پرتو ، افزایش فاصله بین فرد و منبع تولید اشعه ، استفاده از حفاظ مناسب با توجه به نوع و قدرت اشعه – در لباس فرد مورد مواجهه یا مکانی بین فرد و منبع پرتو – میزان مواجهه را کاهش می دهیم. مثلا استفاده از لایه ای آلومینیوم یا پلاستیک در جلوگیری از پرتو بتا یا استفاده از سرب یا سیمان به عنوان حفاظ در مقابل اشعه ایکس یا گاما )

 انواع سرطان هاي ناشي از پرتوها

لوسمی

وقوع لوسمی در اثر تابش به شدت وابسته به جنس است. وقوع این بیماری در کودکی در مقایسه با سنین بالاتر خیلی زیادتر است. دلایلی که شاهد بر تاثیر اشعه در ایجاد لوسمی است از منابع زیر بدست آمده است: بازماندگان بمب اتمی در هیروشیما و ناکازاکی ، بعضی بیمارانی که با اشعه درمان شده‌اند، تابش گیریهای شغلی ، رادیوتراپی و تابش اشعه به لگن موجب افزایش وقوع لوسمی می‌شود. تاثیر اشعه در ایجاد سرطان خون در مردان 2 برابر زنان است.

  سرطان تیروئید

با توجه به آنکه غده تیروئید بسیار کوچک است، احتمال وقوع این نوع سرطان در اثر تابش پرتو زیادتر است. و لذا به نظر می‌رسد که غده تیروئید نسبت به اشعه حساس است. سرطان تیروئید در زنان 2 برابر مردان اتفاق می‌افتد. ریسک وقوع در زنان که قبل از سن 20 سالگی مورد تابش واقع شده‌اند بیشتر است.

 سرطان استخوان

مطالعات انجام شده در تاثیر اشعه بر ایجاد سرطانهای استخوان بسیار محدود است. ولیکن نشان داده شده که اشعه‌های یونیزان در ایجاد این بیماری موثر است. اشعه‌های یونیزان سنگین مثل آلفا در ایجاد این بیماری موثرتر هستند. این بیماری در اثر ورود مواد رادیو اکتیو مثل رادیوم به داخل بدن و جذب آنها بوسیله استخوان صورت می‌گیرد

 سرطان پوست

پوست بزرگترين عضو بدن و وظيفه آن ذخيره چربي، خنک نگهداشتن بدن و ساختن ويتامين D در بدن است و بدن را از عفونت، نور، از دست رفتن آب و ساير مايعات و جراحت حفاظت مي کند. سرطان پوست بيماري است که در آن سلولهاي بدخيم از بافت پوست نشات مي‌گيرند و به طور نامنظم و فزاينده‌اي تکثير و به طريقي از سيستم ايمني دفاعي بدن عبور مي‌کنند بدون اينکه موجب عکس‌العمل تدافعي و تهاجمي در سيستم ايمني بدن شوند. مهمترين عامل پيشتاز و مستعد سرطان پوست، جهش در DNA سلول بر اثر اشعه ماوراي بنفش است که منجر به شروع تراريختي سلول و سرطاني شدن آن مي‌شود.

با توجه به نوع سلول پوستي که دچار تراريختي و سرطان شده است اشکال مختلفي از سرطان پوست وجود دارد که هر کدام نشانه‌ها و عوارض خاص خود را دارند. شايع‌ترين اشکال سرطان پوست عبارتند از:

1 ـ سرطان سلولهاي بنياني يا پايه

2ـ سرطان سلولهاي فلسي

3ـ سرطان سلولهاي ملانوسيست ( ملانوما)

 سرطان سلول‌هاي بنياني

سرطان سلولهاي بنياني شايع‌ترين نوع سرطان پوست به شمار مي آيد و نسبت به ديگر اشکال سلولهاي سرطاني پوست خطر کمتري دارد. سرطان سلولهاي بنياني که در پايه اپيدرم (لايه خارجي پوست) قرار دارند سرعت رشد کم و آرام داشته و به ندرت گسترش مي‌يابند.

افرادي که پوست و موي روشن و چشم آبي، سبز و خاکستري دارند و همچنين اشخاصي که مشاغل آنها در فضاي باز است و به طور متوالي در معرض نور آفتاب هستند نيز از خطر بالا تري براي ابتلا به سرطان سلولهاي بنياني پوست برخوردارند.

علائم هشدار دهنده سرطان بنياني پوست

زخمهاي بازي که خونريزي در آن پس از سه هفته يا بيشتر ترميم نيافته باشد.

لکه سرخ يا حساسيتي که ممکن است حالت خشکي درد و يا خارش داشته و بهبود نيابد.

بر آمدگي شفافي که به رنگ صورتي، قرمز، سفيد است و يا در افراد با پوستهاي تيره به رنگ قهوه‌اي و سياه نمايان شود و گاهي با خال اشتباه گرفته مي‌شود.

لکه صورتي که با حاشيه بر آمده و فرو رفتگي خشک در مرکز آن همراه است در اين مورد با رشد لکه، رشته‌هاي نازک رگهاي خوني ممکن است بر سطح آن ايجاد شود.

 سرطان سلولهاي فلسي پوست

سرطان سلولهاي فلسي دومين شکل شايع سرطان پوست به شمار مي‌رود که مي‌تواند تمام بدن از جمله لايه‌هاي مخاطي را در بر گيرد. اکثر اشکال سرطان سلولهاي فلسي مدتها به لايه اپيدرم محدود مي‌ماند و در صورت درمان نشدن به لايه هاي زيرين پوست سرايت کرده و بافتهاي ديگر را مورد تهاجم قرار مي‌دهد. در معرض تابش نور شديد آفتاب قرار گرفتن اعضاي بدن مانند صورت، گردن، اطراف گوشها، پوست سر بدون پوشش مو، دست، شانه، پشت بدن و لب پايين دهان از جمله علل ابتلا به اين نوع سرطان است. زخمهاي باز، تابش اشعه ايکس و تماس با مواد شيميايي مانند آرسنيک و فراورده هاي نفتي از ديگر عوامل ابتلا به سرطان سلولهاي فلسي پوست است. درمان توسط داروهاي سرکوبگر سيستم دفاعي بدن احتمال ابتلا به اين نوع سرطان پوست را افزايش مي‌دهد. نشانه هاي ابتلا به اين نوع سرطان در موارد بسيار معدودي در پوستهاي سالم ديده شده است که محققان آن را ناشي از عوامل ژنتيکي تلقي مي‌کنند.

علائم هشدار دهنده سرطان سلولهاي فلسي پوست:

رشد ضايعه زگيل مانند که حالت خشکي پيدا و خونريزي کند.

لکه فلس مانند با حاشيه نامنظم که ممکن است حالت خشکي و خونريزي داشته باشد.

زخم بازي که خونريزي داشته و يا خشک شده و براي مدت طولاني بهبود نيافته باشد.

وجود توده‌اي برآمده که مرکز آن فرو رفته و خونريزي کند. چنين توده اي ممکن است سريع بزرگ تر شود.

 سرطان ملانوما

سرطان ملانوما رشد بدخيم سلولهاي ملانوميسم است. اين سلولها رنگدانه تيره پوست، مو، چشم و خال‌هاي بدن را توليد مي‌کنند. از اين رو تومورهاي ملانوما اکثراً قهوه‌اي و يا سياه است. ولي در موارد معدودي نيز سرطانهاي ملانوم رنگدانه توليد نکرده و به رنگ پوست صورتي، قرمز و يا بنفش ظاهر مي‌شوند.

ملانوما از خطرناک ترين انواع اشکال سرطان پوست بشمار مي رود. اين نوع سرطان اگر زود تشخيص داده شود درمان آن 100 درصد امکان پذير است. اما چنانچه حالت تهاجمي پيدا کرده و به ساير بافتهاي بدن سرايت کند درمان آن امکان پذير نخواهد بود .